2430 lines
56 KiB
Plaintext
2430 lines
56 KiB
Plaintext
Sofokles
|
|
|
|
Antygona
|
|
tłum. Kazimierz Morawski
|
|
|
|
ISBN 978-83-288-2866-7
|
|
|
|
|
|
|
|
OSOBY DRAMATU:
|
|
* ANTYGONA, córka Edypa
|
|
* ISMENA, jej siostra
|
|
* CHÓR TEBAŃSKICH STARCÓW
|
|
* KREON, król Teb
|
|
* STRAŻNIK
|
|
* HAJMON, syn Kreona
|
|
* TYREZJASZ, wróżbita
|
|
* POSŁANIEC
|
|
* EURYDYKA, żona Kreona
|
|
* POSŁANIEC drugi
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Rzecz dzieje się przed dworem królewskim w Tebach.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
O ukochana siostro ma, Ismeno,
|
|
Czy ty nie widzisz, że z klęsk Edypowych
|
|
Żadnej za życia los nam nie oszczędza?
|
|
Bo nie ma cierpień i nie ma ohydy,
|
|
Nie ma niesławy i hańby, które by
|
|
Nas pośród nieszczęść pasma nie dotknęły.
|
|
Cóż bo za rozkaz znów obwieścił miastu
|
|
Ten, który teraz władzę w ręku dzierży?
|
|
Czyś zasłyszała? Czy uszło twej wiedzy,
|
|
Że znów wrogowie godzą w naszych miłych?
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
O Antygono, żadna wieść nie doszła
|
|
Do mnie, ni słodka, ni goryczy pełna,
|
|
Od dnia, gdy braci straciłyśmy obu,
|
|
W bratnim zabitych razem pojedynku.
|
|
Odkąd tej nocy odeszły Argiwów
|
|
Hufce, niczego więcej nie zaznałam
|
|
Ni ku pociesze, ni ku większej trosce.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Lecz mnie wieść doszła i dlatego z domu
|
|
Cię wywołałam, by rzecz ci powierzyć.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Cóż to? Ty jakieś ciężkie ważysz słowa.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
O tak! Czyż nie wiesz, że z poległych braci
|
|
Kreon jednemu wręcz odmówił grobu?
|
|
Że Eteokla, jak czynić przystoi,
|
|
Pogrzebał w ziemi wśród umarłych rzeszy,
|
|
A zaś obwieścił, aby Polinika
|
|
Nieszczęsne zwłoki bez czci pozostały,
|
|
By nikt ich płakać, nikt grześć się nie ważył;
|
|
Mają więc leżeć bez łez i bez grobu,
|
|
Na pastwę ptakom żarłocznym i strawę.
|
|
Słychać, że Kreon czcigodny dla ciebie,
|
|
Co mówię, dla mnie też wydał ten ukaz
|
|
I że tu przyjdzie, by tym go ogłosić,
|
|
Co go nie znają, nie na wiatr zaiste
|
|
Rzecz tę stanowiąc, lecz grożąc zarazem
|
|
Kamienowaniem ukazu przestępcom.
|
|
Tak się ma sprawa, teraz wraz ukażesz,
|
|
Czyś godną rodu czy wyrodną córą.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Gdy taka dola, to cóż, o nieszczęsna,
|
|
Prując czy snując bym mogła tu przydać?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Patrz, byś wspomogła i poparła siostrę.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
W jakimże dziele? Dokąd myśl twa mierzy?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Ze mną masz zwłoki opatrzyć braterskie.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Więc ty zamierzasz grzebać wbrew ukazom?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Tak! Brata mego, a dodam… i twego;
|
|
Bo wiarołomstwem nie myślę się kalać.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Niczym dla ciebie więc zakaz Kreona?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Niczym, on nie ma nad moimi prawa.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Biada! O rozważ, siostro, jak nam ojciec
|
|
Zginął wśród sromu i pośród niesławy,
|
|
Kiedy się jemu błędy ujawniły,
|
|
A on się targnął na własne swe oczy;
|
|
Żona i matka — dwuznaczne to miano —
|
|
Splecionym węzłem swe życie ukróca;
|
|
Wreszcie i bracia przy jednym dnia słońcu
|
|
Godzą na siebie i morderczą ręką
|
|
Jeden drugiemu śmierć srogą zadaje.
|
|
Zważ więc, że teraz i my pozostałe
|
|
Zginiemy marnie, jeżeli wbrew prawu
|
|
Złamiemy wolę i rozkaz tyrana.
|
|
Baczyć to trzeba, że my przecie słabe,
|
|
Do walk z mężczyzną niezdolne niewiasty;
|
|
Że nam ulegać silniejszym należy,
|
|
Tych słuchać, nawet i sroższych rozkazów;
|
|
Ja więc, błagając o wyrozumienie
|
|
Zmarłych, że muszę tak ulec przemocy,
|
|
Posłuszna będę władcom tego świata,
|
|
Bo próżny opór urąga rozwadze.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Ja ci nie każę niczego, ni, choćbyś
|
|
Pomóc mi chciała, wdzięczne by mi było,
|
|
Lecz stój przy twojej myśli, a ja tego
|
|
Pogrzebię sama, potem zginę z chlubą.
|
|
Niechaj się zbratam z mym kochanym w śmierci
|
|
Po świętej zbrodni; a dłużej mi zmarłym
|
|
Miłą być trzeba, niż ziemi mieszkańcom,
|
|
Bo tam zostanę na wieki; tymczasem
|
|
Ty tu znieważaj święte prawa bogów.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Ja nie znieważam ich, nie będąc w mocy
|
|
Działać na przekór stanowieniom władców.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Rób po twej myśli; ja zaś wnet podążę,
|
|
By kochanemu bratu grób usypać.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
O ty nieszczęsna! Serce drży o ciebie.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Nie troszcz się o mnie; nad twoim radź losem.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Ale nie zdradzaj twej myśli nikomu,
|
|
Kryj twe zamiary, ja też je zataję.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
O nie! Mów głośno, bo ciężkie ty kaźnie
|
|
Ściągnąć byś mogła milczeniem na siebie.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Z żarów twej duszy mroźne mieciesz słowa.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Lecz miła jestem tym, o których stoję.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Jeśli podołasz w trudnych mar pościgu.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Jak nie podołam, to zaniecham dzieła.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Nie trza się z góry porywać na mary.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Kiedy tak mówisz, wstręt budzisz w mym sercu
|
|
I słusznie zmierzisz się także zmarłemu;
|
|
Pozwól, bym ja wraz z moim zaślepieniem
|
|
Spojrzała w oczy grozie; bo ta groza
|
|
Chlubnej mi śmierci przenigdy nie wydrze.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Jeśli tak mniemasz, idź, lecz wiedz zarazem,
|
|
Żeś nierozważna, choć miłym tyś miła.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
O słońca grocie, coś jasno znów Tebom
|
|
Błysnął po trudach i znoju,
|
|
Złote dnia oko, przyświecasz ty niebom
|
|
I w Dirki nurzasz się zdroju.
|
|
Witaj! Tyś sprawił, że wrogów mych krocie
|
|
W dzikim pierzchnęły odwrocie.
|
|
|
|
Bo Polinika gniewny spór
|
|
Krwawy zażegł w ziemi bój,
|
|
Z chrzęstem zapadł, z szumem piór
|
|
Śnieżnych orłów lotny rój,
|
|
I zbroice liczne błysły,
|
|
I z szyszaków pióra trysły.
|
|
|
|
I wróg już wieńcem dzid groźnych otoczył
|
|
Siedmiu bram miasta gardziele,
|
|
Lecz pierzchł, nim w mojej krwi strugach się zbroczył,
|
|
Zanim Hefajstos ognisty w popiele
|
|
Pogrążył mury, bo z tyłu nawałem
|
|
Runął na smoka Ares z wojny szałem.
|
|
|
|
Bo Zeus nie cierpi dumnych głów,
|
|
A widząc ich wyniosły lot
|
|
I złota chrzęst, i pychę słów,
|
|
Wypuścił swój piorunny grot
|
|
I w zwycięstwa samym progu
|
|
Skarcił butę w dumnym wrogu.
|
|
|
|
A ugodzony wznak na ziemię runie
|
|
Ten, który w namiętnym gniewie
|
|
Miasto pogrzebać chciał w ognia całunie
|
|
I jak wicher dął w zarzewie.
|
|
Legł on od Zeusa gromu powalony,
|
|
Innym znów Ares inne znaczy zgony.
|
|
|
|
Bo siedmiu — siedmiu strzegło wrót,
|
|
Na męża mąż wymierzył dłoń,
|
|
Dziś w stosach lśni za zwycięstw trud
|
|
Ku Zeusa czci pobitych broń.
|
|
Ale przy jednej miasta bramie
|
|
Nie błyszczy żaden chwały łup,
|
|
Gdzie brat na brata podniósł ramię,
|
|
Tam obok trupa poległ trup.
|
|
|
|
Więc teraz Nike, czci syta i sławy,
|
|
Zwraca ku Tebom radosne swe oczy,
|
|
Po twardym znoju i po walce krwawej
|
|
Rzezi wspomnienie niech serca nie mroczy;
|
|
Idźmy do świątyń, a niechaj na przedzie
|
|
Teb skoczny Bakchus korowody wiedzie.
|
|
|
|
Lecz otóż widzę, jak do nas tu zdąża
|
|
Kreon, co ziemią tą włada,
|
|
Nowy bóstw wyrok go w myślach pogrąża,
|
|
Ważne on plany waży i układa.
|
|
Widno, że zbadać chciałby nasze zdanie,
|
|
Skoro tu starców wezwał na zebranie.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O Tebańczycy, nareszcie bogowie
|
|
Z burzy i wstrząśnień wyrwali to miasto;
|
|
A jam was zwołał tutaj przed innymi,
|
|
Boście wy byli podporami tronu
|
|
Za Laiosa i Edypa rządów,
|
|
I po Edypa zgonie młodzieniaszkom
|
|
Pewną swą radą służyliście chętnie.
|
|
Kiedy zaś oni za losu wyrokiem
|
|
Polegli obaj w bratobójczej walce,
|
|
Krwią pokalawszy braterskie prawice,
|
|
Wtedy ja władzę i tron ten objąłem,
|
|
Który mi z prawa po zmarłych przypada.
|
|
Trudno jest duszę przeniknąć człowieka,
|
|
Jego zamysły i pragnienia, zanim
|
|
On ich na szerszym nie odsłoni polu.
|
|
Ja tedy władcę, co by, rządząc miastem,
|
|
Wnet się najlepszych nie imał zamysłów
|
|
I śmiało woli swej nie śmiał ujawnić,
|
|
Za najgorszego uważałbym pana.
|
|
A gdyby wyżej nad dobro publiczne
|
|
Kładł zysk przyjaciół, za nic bym go ważył.
|
|
I nie milczałbym, klnę się na Jowisza
|
|
Wszechwidzącego, gdybym spostrzegł zgubę
|
|
Zamiast zbawienia kroczącą ku miastu.
|
|
Nigdy też wroga nie chciałbym ojczyzny
|
|
Mieć przyjacielem, o tym przeświadczony,
|
|
Że nasze szczęście w szczęściu miasta leży,
|
|
I jego dobro przyjaciół ma raić.
|
|
Przez te zasady podnoszę to miasto
|
|
I tym zasadom wierny obwieściłem
|
|
Ukaz ostatni na Edypa synów.
|
|
Aby dzielnego w walce Eteokla,
|
|
Który w obronie poległ tego miasta,
|
|
W grobie pochować i uczcić ofiarą,
|
|
Która w kraj zmarłych za zacnymi idzie;
|
|
Brata zaś jego, Polinika mniemam,
|
|
Który to bogów i ziemię ojczystą
|
|
Naszedł z wygnania i ognia pożogą
|
|
Zamierzał zniszczyć, i swoich rodaków
|
|
Krwią się napoić, a w pęta wziąć drugich,
|
|
Wydałem rozkaz, by chować ni płakać
|
|
Nikt się nie ważył, lecz zostawił ciało
|
|
Przez psy i ptaki w polu poszarpane.
|
|
Taka ma wola, a nie ścierpię nigdy,
|
|
By źli w nagrodzie wyprzedzili prawych.
|
|
Kto za to miastu temu dobrze życzy,
|
|
W zgonie i w życiu dozna mej opieki.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Tak więc, Kreonie, raczysz rozporządzać
|
|
Ty co do wrogów i przyjaciół grodu,
|
|
A wszelka władza zaprawdę ci służy,
|
|
I nad zmarłymi, i nami, co żyjem.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
A więc czuwajcie nad mymi rozkazy.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Poleć młodszemu straż nad tym i pieczę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Przecież tam stoją straże w pogotowiu.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Czegóż byś tedy od nas jeszcze żądał?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Byście niesfornym stanęli oporem.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Głupi ten, kto by na śmierć się narażał.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Tak, śmierć go czeka! Lecz wielu do zguby
|
|
Popchnęła żądza i zysku rachuby.
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
O najjaśniejszy, nie powiem, że w biegu
|
|
Śpiesząc ja tutaj tak się zadyszałem,
|
|
Bom ja raz po raz przystawał po drodze
|
|
I chciałem nazad zawrócić z powrotem,
|
|
A dusza tak mi mówiła co chwila:
|
|
Czemuż to, głupi, ty karku nadstawiasz?
|
|
Czemuż tak lecisz? Przecież może inny
|
|
Donieść to księciu; na cóż ty masz skomleć?
|
|
Tak sobie myśląc, spieszyłem powolnie,
|
|
A krótka droga wraz mi się wzdłużała.
|
|
Na koniec myślę: niech będzie, co będzie,
|
|
I staję, książę, przed tobą i powiem,
|
|
Choć tak po prawdzie sam nie wiem zbyt wiele.
|
|
A zresztą tuszę, że nic mnie nie czeka,
|
|
Chyba, co w górze było mi pisane.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż więc nadmierną przejmuje cię trwogą?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Zacznę od siebie, żem nie zrobił tego,
|
|
Co się zdarzyło, anim widział sprawcy,
|
|
Żem więc na żadną nie zarobił karę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Dzielnie warujesz i wałujesz sprawę,
|
|
Lecz jasne, że coś przynosisz nowego.
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Bo to niesporo na plac ze złą wieścią.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Lecz mów już w końcu i wynoś się potem.
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
A więc już powiem. Trupa ktoś co tylko
|
|
Pogrzebał skrycie i wyniósł się chyłkiem,
|
|
Rzucił garść ziemi i uczcił to ciało.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Co mówisz? Któż był tak bardzo bezczelny?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Tego ja nie wiem, bo żadnego znaku
|
|
Ani topora, motyki nie było.
|
|
Ziemia wokoło była gładka, zwarta,
|
|
Ani w niej stopy, ni żadnej kolei,
|
|
Lecz, krótko mówiąc, sprawca znikł bez śladu.
|
|
Skoro też jeden ze straży rzecz wskazał,
|
|
Zaraz nam w myśli, że w tym jakieś licho.
|
|
Trup znikł, a leżał nie pod grubą zaspą,
|
|
Lecz przyprószony, jak czynią, co winy
|
|
Się wobec zmarłych strachają; i zwierza
|
|
Lub psów szarpiących trupy ani śladu.
|
|
Więc zaczął jeden wyrzekać na drugich,
|
|
Jeden drugiego winować, i było
|
|
Blisko już bójki, bo któż by ich zgodził?
|
|
W każdym ze straży wietrzyliśmy sprawcę,
|
|
Lecz tak na oślep, bo nikt się nie przyznał.
|
|
I my gotowi i żary brać w ręce,
|
|
I w ogień skoczyć, i przysiąc na bogów,
|
|
Że nie my winni, ani byli w spółce
|
|
Z tym, co obmyślił tę rzecz i wykonał.
|
|
Więc koniec końcem, gdy dalej tak nie szło,
|
|
Jeden rzekł słowo, które wszystkim oczy
|
|
Zaryło w ziemię; bośmy nie wiedzieli,
|
|
Co na to odrzec, a strach nas zdjął wielki,
|
|
Co z tego będzie. Rzekł więc na ten sposób,
|
|
Że tobie wszystko to donieść należy.
|
|
I tak stanęło, a mnie nieszczęsnemu
|
|
Los kazał zażyć tej przyjemnej służby.
|
|
Więc po niewoli sobie i wam staję.
|
|
Bo nikt nie lubi złych nowin zwiastuna.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
O panie, mnie już od dawna się roi,
|
|
Że się bez bogów przy tym nie obeszło.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Milcz, jeśli nie chcesz wzbudzić mego gniewu,
|
|
I prócz starości ukazać głupoty.
|
|
Bo brednie pleciesz, mówiąc, że bogowie
|
|
O tego trupa na ziemi się troszczą.
|
|
Czyżby z szacunku, jako dobroczyńcę,
|
|
Jego pogrzebli, jego, co tu wtargnął,
|
|
Aby świątynie i ofiarne dary
|
|
Zburzyć, spustoszyć ich ziemię i prawa?
|
|
Czyż, według ciebie, bóstwa czczą zbrodniarzy?
|
|
O nie, przenigdy! Lecz tego tu miasta
|
|
Ludzie już dawno przeciw mnie szemrając
|
|
Głową wstrząsali i jarzmem ukrycie
|
|
Przeciw mym rządom i mojej osobie.
|
|
Wiem ja to dobrze, że za ich pieniądze
|
|
Straże się tego dopuściły czynu.
|
|
Bo nie ma gorszej dla ludzi potęgi,
|
|
Jak pieniądz: on to i miasta rozburza,
|
|
On to wypiera ze zagród i domu,
|
|
On prawe dusze krzywi i popycha
|
|
Do szpetnych kroków i nieprawych czynów.
|
|
Zbrodni on wszelkiej ludzkości jest mistrzem
|
|
I drogowskazem we wszelkiej sromocie.
|
|
A ci, co czyn ten za pieniądz spełnili,
|
|
Wreszcie spóźnione wywołali kaźnie.
|
|
Bo jeśli dotąd Zeusowi hołd składam,
|
|
Miarkuj to dobrze, a klnę się przysięgą,
|
|
Jeśli wy zaraz schwytanego sprawcy
|
|
Nie dostawicie przed moje oblicze,
|
|
To jednej śmierci nie będzie wam dosyć,
|
|
Lecz wprzódy wisząc będziecie zeznawać,
|
|
Byście w przyszłości wiedzieli, skąd grabić
|
|
I ciągnąć zyski, i mieli naukę,
|
|
Że nie na wszelki zysk godzić należy.
|
|
Bo to jest pewne, że brudne dorobki
|
|
Częściej do zguby prowadzą niż szczęścia.
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Wolnoż mi mówić? Czy pójść mam w milczeniu?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Czyż nie wiesz jeszcze, jak głos twój mi wstrętny?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Uszy ci rani czy też duszę twoją?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż to? Chcesz badać, skąd idą me gniewy?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Sprawca ci duszę, a ja uszy trapię.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż to za urwisz z niego jest wierutny!
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
A przecież nie ja czyn ten popełniłem.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Ty! — Swoją duszą frymarcząc w dodatku.
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
O nie!
|
|
Próżne to myśli, próżniejsze domysły.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Zmyślne twe słowa, lecz jeżeli winnych
|
|
Mi nie stawicie, to wnet wam zaświta,
|
|
Że brudne zyski sprowadzają kaźnie.
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
O, niech go ujmą, owszem, lecz cokolwiek
|
|
Teraz się stanie za dopustem losu,
|
|
Ty mnie już tutaj nie zobaczysz więcej;
|
|
Bo już i teraz dziękuję ja bogom,
|
|
Żem wbrew nadziei stąd wyszedł bez szwanku.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga
|
|
Dziwy człowieka potęga.
|
|
Bo on prze śmiało poza sine morze,
|
|
Gdy toń się wzdyma i kłębi.
|
|
I z roku na rok swym lemieszem porze
|
|
Matkę-ziemicę do głębi.
|
|
|
|
Lotny ród ptaków i stepu zwierzęta
|
|
I dzieci fali usidla on w pęta,
|
|
Wszystko rozumem zwycięży.
|
|
Dzikiego zwierza z gór ściągnie na błonie,
|
|
Krnąbrny kark tura i grzywiaste konie
|
|
Ujarzmi w swojej uprzęży.
|
|
|
|
Wynalazł mowę i myśli dał skrzydła
|
|
I życie ujął w porządku prawidła,
|
|
Od mroźnych wichrów na deszcze i gromy
|
|
Zbudował sobie schroniska i domy,
|
|
Na wszystko z radą on gotów.
|
|
Lecz choćby śmiało patrzał w wiek daleki,
|
|
Choć ma na bóle i cierpienia leki.
|
|
Śmierci nie ujdzie on grotów.
|
|
|
|
A sił potęgę, które w duszy tleją,
|
|
Popchnie on zbrodni lub cnoty koleją;
|
|
Jeżeli prawa i bogów cześć wyzna.
|
|
To hołd mu odda ojczyzna;
|
|
A będzie jej wrogiem ten, który nie z bogiem
|
|
Na cześć i prawość się ciska.
|
|
Niechajby on sromu mi nie wniósł do domu.
|
|
Nie skalał mego ogniska.
|
|
|
|
Lecz jakiż widok uderza me oczy?
|
|
Czyż ja zdołałbym wbrew prawdzie zaprzeczyć,
|
|
Że to dzieweczka idzie Antygona?
|
|
O ty nieszczęsna, równie nieszczęsnego
|
|
Edypa córo!
|
|
Cóż-że się stało? Czy cię na przestępstwie
|
|
Ukazu króla schwytano i teraz
|
|
Wskutek tej zbrodni prowadzą jak brankę?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Oto jest dziewka, co to popełniła.
|
|
Tę schwytaliśmy. Lecz gdzieżeż jest Kreon?
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Wychodzi oto z domu w samą porę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż to? Jakież tu zeszedłem zdarzenie?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Niczego, panie, nie trza się odrzekać,
|
|
Bo myśl późniejsza kłam zada zamysłom;
|
|
Ja bo dopiero kląłem, że już nigdy
|
|
Nie stanę tutaj po groźbach, coś miotał,
|
|
Ale ta nowa, wielka niespodzianka
|
|
Nie da się zmierzyć z nijaką radością;
|
|
Idę więc, chociaż tak się zaklinałem,
|
|
Wiodąc tę dziewkę, którą przychwytano,
|
|
Gdy grób gładziła; żaden los tym razem
|
|
Mnie tu nie przywiódł, lecz własne odkrycie.
|
|
Sądź ją i badaj; jam sobie zasłużył,
|
|
Bym z tych opałów wydostał się wreszcie.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Jakim sposobem i gdzieżeś ją schwytał?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Trupa pogrzebiąc. W dwóch słowach masz wszystko.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Czy pewny jesteś tego, co tu głosisz?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Na własne oczy przecież ją widziałem
|
|
Grzebiącą trupa; chyba jasno mówię.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Więc na gorącym zszedłeś ją uczynku?
|
|
|
|
|
|
STRAŻNIK
|
|
|
|
Tak się rzecz miała: kiedyśmy tam przyszli,
|
|
Groźbami twymi srodze przepłoszeni,
|
|
Zmietliśmy z trupa ziemię i znów nagie
|
|
I już nadpsute zostawiwszy ciało
|
|
Na bliskim wzgórzu siedliśmy, to bacząc,
|
|
By nam wiatr nie niósł wstrętnego zaduchu.
|
|
A jeden beształ drugiego słowami,
|
|
By się nie lenić i nie zaspać sprawy.
|
|
To trwało chwilę; a potem na niebie
|
|
Zabłysnął w środku ognisty krąg słońca
|
|
I grzać poczęło; aż nagle się z ziemi
|
|
Wicher poderwał i wśród strasznej trąby
|
|
Wył po równinie, drąc liście i korę
|
|
Z drzew, i zapełnił kurzawą powietrze;
|
|
Przymknąwszy oczy, drżeliśmy od strachu.
|
|
A kiedy wreszcie ten szturm się uciszył,
|
|
Widzimy dziewkę, która tak boleśnie
|
|
Jak ptak zawodzi, gdy znajdzie swe gniazdo
|
|
Obrane z piskląt i opustoszałe.
|
|
Tak ona, trupa dojrzawszy nagiego,
|
|
Zaczyna jęczeć i przekleństwa miotać
|
|
Na tych, co brata obnażyli ciało.
|
|
I wnet przynosi garść suchego piasku,
|
|
A potem z wiadra, co dźwiga na głowie,
|
|
Potrójnym płynem martwe skrapia zwłoki.
|
|
My więc rzucimy się na nią i dziewkę
|
|
Chwytamy, ona zaś nic się nie lęka.
|
|
Badamy dawne i świeże jej winy.
|
|
Ona zaś żadnej nie zaprzecza zbrodni,
|
|
Co dla mnie miłe, lecz i przykre było.
|
|
Bo że z opałów sam się wydostałem,
|
|
Było mi słodkie, lecz żem w nie pogrążył
|
|
Znajomych, przykre. Chociaż ostatecznie,
|
|
Skorom ja cały, resztę lekko ważę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Lecz ty, co głowę tak skłaniasz ku ziemi,
|
|
Mów, czy to prawda, czy donos kłamliwy?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Jam to spełniła, zaprzeczyć nie myślę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Ty więc się wynoś, gdzie ci się podoba,
|
|
Wolny od winy i ciężkich podejrzeń.
|
|
A ty odpowiedz mi teraz w dwóch słowach,
|
|
Czyżeś wiedziała o moim zakazie?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Wiedziałam dobrze. Wszakże nie był tajny.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
I śmiałaś wbrew tym stanowieniom działać?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Przecież nie Jowisz obwieścił to prawo,
|
|
Ni wola Diki podziemnych bóstw siostry,
|
|
Taka ród ludzki związała ustawą.
|
|
A nie mniemałam, by ukaz twój ostry
|
|
Tyle miał wagi i siły w człowieku,
|
|
Aby mógł łamać święte prawa boże,
|
|
Które są wieczne i trwają od wieku,
|
|
Że ich początku nikt zbadać nie może.
|
|
Ja więc nie chciałam ulęknąć się człeka
|
|
I za złamanie praw tych kiedyś bogom
|
|
Zdawać tam sprawę. Bom śmierci ja pewna
|
|
Nawet bez twego ukazu; a jeśli
|
|
Wcześniej śmierć przyjdzie, za zysk to poczytam.
|
|
Bo komu przyszło żyć wśród nieszczęść tylu,
|
|
Jakże by w śmierci zysku nie dopatrzył?
|
|
Tak więc nie mierzi mnie śmierci ta groźba,
|
|
Lecz mierziłoby mnie braterskie ciało
|
|
Niepogrzebane. Tak, śmierć mnie nie straszy,
|
|
A jeśli głupio działać ci się zdaję,
|
|
Niech mój nierozum za nierozum staje.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Krnąbrne po krnąbrnym dziewczyna ma ojcu
|
|
Obejście, grozie nie ustąpi łatwo.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Lecz wiedz, że często zamysły zbył harde
|
|
Spadają nisko, że często się widzi,
|
|
Jako żelazo najtwardsze wśród ognia
|
|
Gnie się i mimo swej twardości pęka;
|
|
Wiem też, że drobne wędzidło rumaki
|
|
Dzikie poskramia. Bo tym nieprzystojna
|
|
Wyniosłość, którzy u innych w niewoli.
|
|
Dziewka ta jedną splamiła się winą
|
|
Rozkazy dane obchodząc i łamiąc,
|
|
Teraz przed drugim nie sroma się gwałtem,
|
|
Z czynu się chełpi i nadto urąga.
|
|
Lecz nie ja mężem, lecz ona by była,
|
|
Gdyby postępek ten jej uszedł płazem.
|
|
Ale czy z siostry, czy choćby i bliższej
|
|
Krwią mi istoty ona pochodziła,
|
|
Ona i siostra nie ujdą przenigdy
|
|
Śmierci straszliwej; bo i siostrę skarcę,
|
|
Że jej spólniczką była w tym pogrzebie.
|
|
Wołać mi tamtą, którą co dopiero
|
|
Widziałem w domu zmieszaną, szaloną.
|
|
Tak duch zazwyczaj tych zdradza, co tajnie
|
|
Się dopuścili jakiegoś występku.
|
|
Wstręt zaś ja czuję przeciw tym złoczyńcom,
|
|
Którzy swe grzechy chcą potem upiększać.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Chceszli co więcej, czyli śmierć mi zadać?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O! nie! W tym jednym zawiera się wszystko.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Więc na cóż zwlekać? Jako twoje słowa
|
|
Mierżą, i oby zawsze mnie mierziły,
|
|
Tak wstrętne tobie wszelkie me postępki.
|
|
A jednak, skąd bym piękniejszą ja sławę
|
|
Uszczknęła, jako z brata pogrzebania.
|
|
I ci tu wszyscy rzecz by pochwalili,
|
|
Gdyby im trwoga nie zawarła mowy.
|
|
Ale tyranów los ze wszech miar błogi,
|
|
Wolno im czynić, co zechcą, i mówić.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Sama tak sądzisz pośród Kadmejczyków.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
I ci tak sądzą, lecz stulają wargi.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Nie wstyd ci, jeśli od tych się wyróżniasz?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Czcić swe rodzeństwo nie przynosi wstydu.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Nie był ci bratem ten, co poległ drugi?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Z jednego ojca i matki zrodzonym.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Czemuż więc niesiesz cześć, co jemu wstrętna?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Zmarły nie rzuci mi skargi tej w oczy.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Jeśli na równi z nim uczcisz złoczyńcę?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Nie jak niewolnik, lecz jak brat on zginął.
|
|
|
|
|
|
KKEON
|
|
|
|
On, co pustoszył kraj, gdy tamten bronił?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
A jednak Hades pożąda praw równych.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Dzielnemu równość ze złym nie przystoi.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Któż wie, czy takie wśród zmarłych są prawa?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wróg i po śmierci nie stanie się miłym.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Jeśli chcesz kochać, kochaj ich w Hadesie,
|
|
U mnie nie będzie przewodzić kobieta.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Lecz otóż wiodą Ismenę, o panie,
|
|
Widać jej boleść i słychać jej łkanie.
|
|
A jakaś chmura przesłania jej oczy
|
|
I piękną dziewki twarz mroczy.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O ty, co w domu przypięłaś się do mnie
|
|
Jak wąż podstępnie, żem wiedzieć wręcz nie mógł,
|
|
Iż na mą zgubę dwa wyrodki żywię,
|
|
Nuże, mów teraz, czyś była wspólniczką
|
|
W tym pogrzebaniu, lub wyprzyj się winy.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Winna ja jestem, jak stwierdzi to siostra,
|
|
I biorę na się tej zbrodni połowę.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Lecz sprawiedliwość przeczy twym twierdzeniom;
|
|
Aniś ty chciała, ni jać przypuściłam.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Jednak w niedoli twojej nie omieszkam
|
|
Wziąć na się cząstkę twych cierpień i kaźni.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Hades i zmarli wiedzą, kto to zdziałał.
|
|
Słowami świadczyć miłość — to nie miłość.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
O, nie zabraniaj mi, siostro, choć w śmierci
|
|
Z tobą się złączyć i uczcić zmarłego.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Nie chcę twej śmierci, a nie zwij twym dziełem
|
|
Coś nie sprawiła; mój zgon starczy bratu.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Lecz jakiż żywot mnie czeka bez ciebie?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Pytaj Kreona! Zwykłaś nań ty baczyć.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Po cóż mnie dręczysz bez żadnej potrzeby?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Cierpię ja, że mi śmiać przyszło się z ciebie.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
W czym bym choć teraz ci przydać się mogła?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Myśl o ratunku, ja go nie zawiszczę.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
O, ja nieszczęsna! Więc chcesz mnie porzucić?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Wybrałaś życie — ja życia ofiarę.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Skąd wiesz, co na dnie słów moich się kryje?
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
W słowach ty rady, ja szukałam w czynie.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
A jednak wina ta sama nas łączy.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Bądź zdrowa, żyjesz — a moja już dusza
|
|
W krainie śmierci… zmarłym świadczyć może.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Z dziewcząt się jednej teraz zwichnął rozum,
|
|
Druga od młodu wciąż była szalona.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
O władco, w ludziach zgnębionych nieszczęściem
|
|
Umysł się chwieje pod ciosów obuchem.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
W tobie zaiste, co łączysz się z zbrodnią.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Bo cóż mi życie warte bez mej siostry?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Jej nie nazywaj — bo ona już zmarła.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Więc narzeczoną chcesz zabić ty syna?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Są inne łany dla jego posiewu.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Lecz on był dziwnie do niej dostrojony.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Złymi dla synów niewiasty się brzydzę.
|
|
|
|
|
|
ISMENA
|
|
|
|
Drogi Hajmonie, jak ojciec cię krzywdzi!
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Twój głos i swadźby zbyt mierżą mnie twoje.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
A więc chcesz wydrzeć kochankę synowi?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Hades posłaniem będzie tej miłości.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Taka więc wola, że ta umrzeć musi?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Twoja i moja; lecz dosyć tych zwlekań;
|
|
Wiedźcie je, sługi, w dom, bo odtąd mają
|
|
Żyć jak niewiasty, nie według swej woli.
|
|
Toć i zbyt śmiałe ulękną się serca,
|
|
Gdy widmo śmierci zaglądnie im w oczy.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Szczęśliwy, kogo w życiu klęski nie dosięgły,
|
|
Bo skoro bóg potrząśnie domowymi węgły,
|
|
Z jednego gromu cały szereg nieci,
|
|
Po ojcach godzi i w dzieci.
|
|
Tak jako fale na morzu się piętrzą,
|
|
Gdy wicher tracki do głębiny wpadnie
|
|
I ryje iły drzemiące gdzieś na dnie,
|
|
Aż brzeżne skały od burzy zajęczą: —
|
|
|
|
Tak już od wieków w Labdakidów domy
|
|
Po dawnych gromach nowe godzą gromy,
|
|
Bóle minionych pokoleń
|
|
Nie niosą ulg i wyzwoleń.
|
|
I ledwie słońce promienie rozpostrze
|
|
Ponad ostatnią odnogą rodzeństwa,
|
|
A już bóstw krwawych podcina ją ostrze,
|
|
Obłęd i szału przekleństwa.
|
|
|
|
O Zeusie, któż się z twą potęgą zmierzy?
|
|
Ciebie ni czasu odwieczne miesiące,
|
|
Ni sen nie zmoże wśród swoich obierzy.
|
|
Ty, co Olimpu szczyty jaśniejące
|
|
Przez wieki dzierżysz promienny,
|
|
Równy w swej sile, niezmienny.
|
|
A wieczne prawo gniecie ziemi syny,
|
|
Że nikt żywota nie przejdzie bez winy.
|
|
|
|
Nadzieja złudna, bo jednym da skrzydła,
|
|
Drugich omota w swe sidła;
|
|
Żądz lotnych wzbudzi w nich ognie.
|
|
Aż życie pióra te pognie.
|
|
A wieczną prawda, że w przystępie dumy
|
|
Mienią dobrymi ci nieprawe czyny,
|
|
Którym bóg zmieszał rozumy!
|
|
Nikt się na ziemi nie ustrzeże winy.
|
|
|
|
|
|
Lecz otóż Hajmon, z twojego potomstwa
|
|
Wiekiem najmłodszy; widocznie boleje
|
|
Nad ciężkim losem swej umiłowanej
|
|
I po swym szczęściu łzy leje.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wkrótce przejrzymy jaśniej od wróżbitów.
|
|
O synu! Czyż ty przybywasz tu gniewny
|
|
Wskutek wyroku na twą narzeczoną,
|
|
Czy w każdej doli zachowasz mnie miłość?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Twoim ja, ojcze! Skoro mądrze radzisz,
|
|
Idę ja chętnie za twoim przewodem;
|
|
I żaden związek nie będzie mi droższy
|
|
Ponad wskazówki z ust twoich rozumnych.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O! tak, mój synu, być zawsze powinno,
|
|
Zdanie ojcowskie ponad wszystkim ważyć.
|
|
Przecież dlatego błagają ojcowie,
|
|
Aby powolnych synów dom im chował,
|
|
Którzy by krzywdy od wrogów pomścili,
|
|
A równo z ojcem uczcili przyjaciół.
|
|
Kto by zaś płodził potomstwo nic warte,
|
|
Cóż by on chował, jak troski dla siebie,
|
|
A wobec wrogów wstyd i pośmiewisko?
|
|
Synu, nie folguj więc żądzy, nie porzuć
|
|
Dla marnej dziewki rozsądku, wiedz dobrze,
|
|
Że nie ma bardziej mroźnego uścisku,
|
|
Jak w złej kobiety ramionach; bo trudno
|
|
O większą klęskę jako zły przyjaciel.
|
|
Przeto ze wstrętem ty porzuć tę dziewkę,
|
|
Aby w Hadesie innemu się dała.
|
|
Bo skorom poznał, że z całego miasta
|
|
Ona jedyna, oparła się prawu,
|
|
Nie myślę stanąć wszem wobec jak kłamca,
|
|
Ale ją stracę; rodzinnego Zeusa
|
|
Niechby błagała; jeśli wśród rodziny
|
|
Nie będzie ładu, jak obcych poskromię?
|
|
Bo kto w swym domu potrafi się rządzić,
|
|
Ten sterem państwa pokieruje dobrze;
|
|
Kto zaś zuchwale przeciw prawu działa
|
|
I tym, co rządzą, narzucać chce wolę,
|
|
Ten nie doczeka się mego uznania.
|
|
Wybrańcom ludu posłusznym być trzeba
|
|
W dobrych i słusznych, nawet w innych sprawach.
|
|
Takiego męża rządom bym zaufał,
|
|
Po takim służby wyglądał ochotnej,
|
|
Taki by w starciu oszczepów i w walce
|
|
Wytrwał na miejscu jak dzielny towarzysz.
|
|
Nie ma zaś większej klęski od nierządu,
|
|
On gubi miasta, on domy rozburza,
|
|
On wśród szeregów roznieca ucieczkę.
|
|
Zaś pośród mężów powolnych rozkazom
|
|
Za życia puklerz stanie posłuszeństwo.
|
|
Tak więc wypada strzec prawa i władzy
|
|
I nie ulegać niewiast samowoli.
|
|
Jeżeli upaść, to z ręki paść męskiej,
|
|
Bo hańba doznać od niewiasty klęski.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Nam, jeśli starość rozumu nie tłumi,
|
|
Zdajesz się mówić o tym bardzo trafnie.
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Ojcze, najwyższym darem łaski bogów
|
|
Jest niewątpliwie u człowieka rozum.
|
|
A ja słuszności twoich słów zaprzeczyć
|
|
Ani bym umiał, ani chciałbym zdołać.
|
|
Ale sąd zdrowy mógłbym mieć też inny.
|
|
Mam ja tę wyższość nad tobą, że mogę
|
|
Poznać, co ludzie mówią, czynią, ganią,
|
|
Bo na twój widok zdejmuje ich trwoga,
|
|
I słowo, ciebie rażące, zamiera.
|
|
A więc cichaczem przyszło mi wysłuchać,
|
|
Jak miasto nad tą się żali dziewicą,
|
|
Że ze wszech niewiast najmniej ona winna,
|
|
Po najzacniejszym czynie marnie kończy.
|
|
Czyż bo ta, co w swym nie przeniosła sercu,
|
|
By brat jej leżał martwy bez pogrzebu,
|
|
Psom na pożarcie i ptactwu dzikiemu,
|
|
Raczej nagrody nie godna jest złotej?
|
|
Takie się głosy odzywają z cicha.
|
|
Ja zaś, o ojcze, niczego nie pragnę,
|
|
Jak by się tobie dobrze powodziło.
|
|
Bo jestli większy skarb nad dobre imię
|
|
Ojca dla dzieci lub dzieci dla ojca?
|
|
Nie żyw więc tego, ojcze, przeświadczenia,
|
|
Że tylko twoje coś warte jest zdanie;
|
|
Bo kto jedynie sam sobie zawierzy,
|
|
Na swojej mowie polega i duszy,
|
|
Gdy go odsłonią, pustym się okaże.
|
|
Choćby był mądry, przystoi mężowi
|
|
Ciągle się uczyć, a niezbyt upierać.
|
|
Widzisz przy rwących strumieniach, jak drzewo,
|
|
Które się nagnie, zachowa konary,
|
|
A zbyt oporne z korzeniami runie.
|
|
Także i żeglarz, który zbyt naciągnie
|
|
Żagle i folgi nie daje, przewróci
|
|
Łódź i osiądzie bez ławic na desce.
|
|
Ustąp ty przeto i zaniechaj gniewu,
|
|
Bo jeśli wolno sądzić mnie młodszemu,
|
|
Mniemam, że taki człowiek najprzedniejszy,
|
|
Który opływa w rozum z przyrodzenia;
|
|
Jeśli tak nie jest — a i to się zdarzy, —
|
|
Niechaj rad dobrych zbyt lekko nie waży.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
O panie, słuchaj, jeśli w porę mówi,
|
|
A ty znów ojca; obaj mądrze prawią.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
A więc w mym wieku mam mądrości szukać
|
|
I brać nauki u tego młokosa?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Nie w nieprawości; a jeśli ja młody,
|
|
To na rzecz raczej, niż wiek, baczyć trzeba.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Na rzecz, niesfornym która cześć oddaje?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Ni słowem śmiałbym cześć taką zalecać.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
A czyż nie w takie popadła ta błędy?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Przeczy głos ludu, co mieszka w Teb grodzie.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Więc lud mi wskaże, co ja mam zarządzać?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Niemal jak młodzian porywczy przemawiasz.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Sobie czy innym gwoli ja tu rządzę?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Marne to państwo, co li panu służy.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Czyż nie do władcy więc państwo należy?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Pięknie byś wtedy rządził… na pustyni.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Ten, jak się zdaje, z tamtą dziewką trzyma.
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Jeśli ty dziewką; o ciebie się troskam.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Z ojcem się swarząc, o przewrotny synu?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Bo widzę, że ty z drogi zbaczasz prawej.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Błądzęż ja strzegąc godności mej władzy?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Nie strzeżesz — władzą pomiatając bogów.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O niski duchu, na służbie kobiety!
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Bo w służbie złego nie znajdziesz mnie nigdy.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cała twa mowa jej sprawy ma bronić.
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Twej sprawy, mojej i podziemnych bogów.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Nigdy już żywcem ty jej nie poślubisz.
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Zginie — to śmiercią sprowadzi zgon inny.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
A więc już groźbą śmiesz we mnie ty godzić?
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Cóż warta groźba, gdzie puste zamysły?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wnet pożałujesz twych nauk, młokosie!
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Nie byłbyś ojcem, rzekłbym, żeś niemądry.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Niewiast służalcze, przestań się uprzykrzać!
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Chcesz więc ty mówić, a drugich nie słuchać?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Doprawdy? Ale, na Olimp, wiedz o tym,
|
|
Że cię twe drwiny o zgubę przyprawią.
|
|
Wiedźcie tu dziewkę; niechajże wyrodna
|
|
W oczach kochanka tu ginie natychmiast.
|
|
|
|
|
|
HAJMON
|
|
|
|
Nie umrze ona przy mnie! Nie marz o tym.
|
|
Nie ujrzę tego! Raczej ty nie ujrzysz
|
|
Więcej mojego oblicza, jeżeli
|
|
W szale na bliskich porywać się myślisz.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Uniesion gniewem wypadł on, o władco.
|
|
A w młodej głowie rozpacz złym doradcą.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Niech myśli, czyny knuje on zuchwałe
|
|
Ale tych dziewek nie wyrwie on śmierci,
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Jak to? Czyż obie ty zgładzić zamyślasz?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Niewinna ujdzie: słusznie mnie strofujesz.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
A jakiż tamtej gotujesz ty koniec?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Gdzieś na bezludnym zamknę ją pustkowiu.
|
|
W skalistym lochu zostawię żyjącą,
|
|
Strawy przydając jej tyle, by kaźnię
|
|
Pozbawić grozy i klątwy nie ściągnąć,
|
|
A tam jej Hades, którego jedynie
|
|
Z bogów uwielbia, może da zbawienie —
|
|
Lub pozna wreszcie, jeśli marnie zginie,
|
|
Że próżną służbą czcić Hadesu cienie.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Miłości, któż się wyrwie z twych obierzy,
|
|
Miłości, która runiesz na ofiary,
|
|
W gładkich dziew licach gdy rozniecisz czary.
|
|
Kroczysz po morzu i wśród chat pasterzy,
|
|
Ni bóg nie ujdzie przed twoim nawałem,
|
|
Ani śmiertelny. Kim władasz, wre szałem.
|
|
|
|
Za twym podmuchem, do winy
|
|
Zboczy i prawy wraz człowiek;
|
|
Spory ty szerzysz wśród jednej rodziny.
|
|
Urok wystrzela zwycięsko spod powiek
|
|
Dziewicy, sięgnie i praw majestatu
|
|
Moc Afrodyty, co przewodzi światu.
|
|
|
|
A i ja nawet, chociaż wiernie służę,
|
|
Prawie się w duszy na ukazy burzę,
|
|
A boleść serce mi rani,
|
|
Bo straszny widok uderza me oczy:
|
|
Do wszechchłonącej Antygona kroczy
|
|
Ciemnej Hadesu przystani.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Patrzcie, o patrzcie, wy ziemi tej dzieci,
|
|
Na mnie, kroczącą w smutne śmierci cienie,
|
|
Oglądającą ostatnie promienie
|
|
Słońca, co nigdy już mi nie zaświeci,
|
|
Bo mnie Hadesa dziś ręka śmiertelna
|
|
Do Acherontu bladych wiedzie włości.
|
|
Ani zaznałam miłości,
|
|
Ani mi zabrzmi żadna pieśń weselna;
|
|
Ale na zimne Acherontu łoże
|
|
Ciało nieszczęsne me złożę.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Pieśni ty godna, i w chwały rozkwicie
|
|
W kraj śmierci niesiesz twe życie.
|
|
Ani cię chorób przygnębiło brzemię,
|
|
Ni miecza ostrze zwaliło na ziemię,
|
|
Lecz własnowolna, nie dobiegłszy kresu,
|
|
Żywa w kraj stąpasz Hadesu.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Słyszałam niegdyś o frygijskiej Niobie,
|
|
Córce Tantala, i jej strasznym zgonie.
|
|
Że skamieniała w swej niemej żałobie
|
|
I odtąd ciągle we łzach bólu tonie.
|
|
Skała owiła ją jak bujne bluszcze.
|
|
A na jej szczytach śnieg miecie, deszcz pluszcze;
|
|
Rozpaczy łkaniem zroszone jej łono —
|
|
Mnie też kamienną pościel przeznaczono.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Lecz ona przecież z krwi bogów jest rodem,
|
|
My śmiertelnego pokolenia płodem.
|
|
Hołd jednak temu, kto choć w śmierci progu
|
|
Dorówna bogu.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Urągasz biednej. Czemuż obelżywą
|
|
Mową mnie ranisz, pókim jeszcze żywą?
|
|
Miasto i męże, dzierżący te grody.
|
|
Wzywam was, zwróćcie litosne swe oczy,
|
|
I wy, Teb gaje i dirkejskie wody,
|
|
Na mnie, co idę ku ciemnej pomroczy,
|
|
Nie opłakana przez przyjaciół żale,
|
|
Do niezwykłego grobowca gdzieś w skale.
|
|
O, ja nieszczęsna!
|
|
Anim ja zmarła, ani też przy życiu,
|
|
Śmierć mnie już trzyma w swym mroźnym spowiciu.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
W nadmiarze pychy zuchwałej
|
|
Z tronem się Diki twe myśli i mowy
|
|
Zderzyły w locie, złamały.
|
|
Zły duch cię ściga rodowy.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Mowa ta głębią mego serca targa;
|
|
Dotknąłeś ojca ty sromu,
|
|
I w słowach twoich rozbrzmiała znów skarga
|
|
Nad nieszczęściami Labdakidów domu.
|
|
Straszną ja pomnę łożnicę,
|
|
W której syn z matką zdrożne śluby wiąże.
|
|
Nieszczęśni moi rodzice!
|
|
Klątwą brzemienna dziś do was podążę,
|
|
Dziewiczość niosąc wam serca.
|
|
O drogi bracie, złowrogie twe śluby
|
|
Były początkiem pogromu i zguby;
|
|
Tyś — choć zmarły — mój morderca.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Zmarłych czcić — czcigodny czyn,
|
|
Ale godny kaźni błąd
|
|
Łamać prawo, walić rząd.
|
|
Tyś zginęła z własnych win.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Bez łez, przyjaciół, weselnego pienia
|
|
Kroczę już, biedna, ku śmiertelnej toni,
|
|
Wnet już nie ujrzę ni słońca promienia,
|
|
Nikt łzy nad moją dolą nie uroni.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Czyżby kto ustał w przedzgonnych tych skargach
|
|
Gdyby mu dano się żalić bez końca?
|
|
Bierzcie stąd dziewkę i w ciemnym ją grobie
|
|
Zawrzyjcie zaraz, jak już nakazałem.
|
|
Tam ją zostawcie samotną, by zmarła,
|
|
Albo też żywa pędziła dni marne;
|
|
Tak wobec dziewki zostaniem bez winy,
|
|
A nie ścierpimy, aby wśród nas żyła.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Grobie, ty mojej łożnico miłości,
|
|
Mieszkanie wieczne, ciemnico sklepiona!
|
|
Idę do moich, których tylu gości
|
|
W pozgonnych domach boska Persefona.
|
|
Za wami idę ja, co w życia wiośnie
|
|
Zginęłam, prawie nie zaznawszy świata.
|
|
A tuszę, że mnie tam przyjmą radośnie,
|
|
Ty, ojcze, matko, i miła dłoń brata,
|
|
Bom tu z miłosną służbą wasze ciała
|
|
Własną obmyła, namaściła ręką;
|
|
Żem bratnie zwłoki uczciwie grzebała,
|
|
Taką mnie darzą podzięką!
|
|
Mam u szlachetnych ludzi cześć i chwałę,
|
|
Lecz potępienie ze strony Kreona,
|
|
Bo on me czyny uznał za zuchwałe.
|
|
Ręką więc teraz jego uwięziona,
|
|
Ani zaznawszy słodyczy wesela,
|
|
Ni uczuć matki, ni dziatek pieszczoty,
|
|
Schodzę tak sama i bez przyjaciela,
|
|
Nieszczęsna, żywa do grobowej groty.
|
|
Jakież to bogów złamałam ustawy?
|
|
Jakże do bogów podnosić mam modły,
|
|
Wołać o pomoc, jeżeli czyn prawy,
|
|
Który spełniłam, uznano za podły?
|
|
Lecz jeśli z bogów to zrządzenia płynie,
|
|
Trzeba mi winnej znieść w ciszy cierpienia.
|
|
Jeśli ci błądzą, niech sięgnie ich w winie
|
|
Kaźń równa z bogów ramienia!
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Te same burze i te same jeszcze
|
|
Duszą tej dziewki wciąż miotają dreszcze.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Pachołki, którym wieść ją nakazałem,
|
|
Swoją powolność ciężko mi… odpłaczą.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Biada! Ta mowa grożąca
|
|
Bliskiego wróżbą mi końca.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
A ja odwagi nie śmiałbym dodawać,
|
|
Że się te srogie ukazy odwloką.
|
|
|
|
|
|
ANTYGONA
|
|
|
|
Ziemi tebańskiej ojczysty ty grodzie,
|
|
I wy, bogowie rodowi,
|
|
Oto mnie wiodą w bezzwłocznym pochodzie
|
|
Ku samotnemu grobowi.
|
|
Patrzcie na księżnę ostatnią z Teb królów,
|
|
W ręce siepaczy ujętą,
|
|
Ile mąk ona, ile zniosła bólów
|
|
Za wierną służbę i świętą.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Tak i Danae jasnego dnia zorze
|
|
Zmienić musiała na loch w miedź obity,
|
|
W grobowej skryta komorze.
|
|
A przecież ród jej zapewniał zaszczyty
|
|
I Zeus deszcz złoty na łono jej roni.
|
|
Straszne przeznaczeń obierze!
|
|
Pieniądz, ni siła, ni warowne wieże,
|
|
Ni morski żagiel przed nimi nie chroni.
|
|
|
|
|
|
Hedonów króla Likurga też bucie,
|
|
Że hardym słowem na boga się miota,
|
|
Bakchus kamienne zgotował okucie,
|
|
Gdzie zła wykipi ochota.
|
|
Rozpoznał on tam za późno swe zbrodnie
|
|
I pożałował słów gniewu,
|
|
Chciał bo szał boski tłumić i pochodnie,
|
|
Urągał muzom wśród śpiewu.
|
|
|
|
Gdzie z mórz strzelają kyanejskie progi,
|
|
Kraj Salmidesu, dla przybyszów wrogi,
|
|
Gdzie brzeg Bosforu bałwany roztrąca,
|
|
Tam widział Ares, jak dzikością wrąca
|
|
Żona Fineusa pasierby swe nęka.
|
|
Nie mieczem srogim wymierza im cięgi,
|
|
Lecz krwawą rękę zatapia w ócz kręgi,
|
|
Ostrzem je łupi czółenka.
|
|
|
|
|
|
Ujęci oni kamienną niewolą,
|
|
Płaczą nad matki i swoją niedolą.
|
|
Przecież jej przodki z Erechtydów,
|
|
Ojcem Boreasz; pośród skał i głogów
|
|
I burz pędziła dni swoje od młodu,
|
|
Na chyżych koniach — prawe dziecię bogów.
|
|
Jednak, choć w dali, i tu jej dosięga
|
|
Odwiecznej Mojry potęga.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
/ wiedziony przez chłopca ukazuje się na scenie /
|
|
|
|
O, Teb starszyzno, wspólnym my tu krokiem
|
|
I wspólnym wzrokiem zdążamy, bo ciemnym
|
|
Za oko staje przewodnika ręka.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż tam nowego, Tyrezjaszu stary?
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Ja rzeknę, ty zaś posłuchaj wróżbiarza.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Nigdy twoimi nie wzgardziłem słowy.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Przeto szczęśliwie sterujesz tą nawą.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Przyświadczyć mogę, doznawszy korzyści.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Zważ teraz, znowu stoisz na przełomie.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Co mówisz? Trwogą przejmują twe słowa.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Poznasz ty prawdę, ze znaków mej sztuki.
|
|
Siadłem na starej wróżbity siedzibie,
|
|
Gdzie wszelkie ptactwo kieruje swe loty,
|
|
Aż naraz słyszę, jak niezwykłe głosy
|
|
Wydają ptaki, szalone i dzikie;
|
|
I wnet poznałem, że szarpią się szpony,
|
|
Bo łopot skrzydeł to stwierdzał dobitnie.
|
|
Przejęty trwogą, próbuję ofiary
|
|
Na płomienistym ołtarzu, lecz ogień
|
|
Nie chce wystrzelać ku górze, a sączy
|
|
Ciecz z mięs ofiarnych, wsiąkając w popioły,
|
|
Kipi i syczy, żółć bryzga w powietrze,
|
|
I spoza tłuszczu, co spłynął stopiony,
|
|
Uda wyjrzały na ołtarzu nagie.
|
|
Od tego chłopca wnet się dowiedziałem,
|
|
Że takie marne szły z ofiary znaki,
|
|
Bo on przewodzi mnie, a ja znów innym.
|
|
Tak więc chorzeje miasto z twojej winy.
|
|
Bo wsze ołtarze i ofiarne stoły
|
|
Psy pokalały i ptactwo, co ciałem
|
|
Edypowego się żywiło syna.
|
|
Więc nie przyjmują już ofiarnych modłów
|
|
Bogowie od nas, ni ofiarnych dymów.
|
|
A ptak, co żłopał krew trupa zastygłą,
|
|
Już nie wydaje głosów dobrej wróżby.
|
|
Rozważ to, synu: bo wszystkich jest ludzi
|
|
Błądzić udziałem i z prostej zejść drogi;
|
|
Lecz mąż, co zbłądził, nie jest pozbawiony
|
|
Czci i rozwagi, jeżeli wśród nieszczęść
|
|
Szuka lekarstwa i nie trwa w uporze.
|
|
Upór jest zawsze nierozumu znakiem;
|
|
Ustąp ty śmierci i nie drażń zmarłego
|
|
Cóż bo za chwała nad trupem się znęcać?
|
|
Życzliwość moja tą radą ci służy,
|
|
Dobrze jej słuchać, gdy korzyści wróży.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Starcze, wy wszyscy jak łucznik do celu
|
|
Mierzycie we mnie: teraz i wróżbiarstwo
|
|
Sidła zastawia, a krewni mą myślą
|
|
Kupczą, frymarczą z dawna jak towarem;
|
|
Nuże, gromadźcie wy sardyjskie skarby,
|
|
Wskażcie mi górę indyjskiego złota,
|
|
Na pogrzeb tego jednak nie zezwolę.
|
|
I choćby orły Zeusowe porwały
|
|
Trupa i przed tron Zeusowy zaniosły,
|
|
Ja się takiego nie ulęknę sromu,
|
|
Grześć nie pozwolę; wiem bo ja zbyt dobrze:
|
|
Bogów zbezcześcić nie zdoła śmiertelny.
|
|
Potknąć się mogą i ludzie przemądrzy,
|
|
Starcze, haniebnie, kiedy szpetne myśli
|
|
Ubiorą w słowa barwiste… dla zysku.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Biada!
|
|
Czyż wie to człowiek, czy rozważa sobie…
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż, z jakim znowu na plac ogólnikiem?
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Ile rozsądek góruje nad skarby?
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O ile klęską największą nierozum.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Ciężko ty na tę zapadłeś chorobę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Nie chciałbym ciężkim obrazić cię słowem.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Czynisz to, kiedy mi kłamstwo zarzucasz.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Bo cech wasz cały łapczywy na zyski.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
A ród tyranów w mętach chciwie łowi.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wiesz, że ty pana twojego obrażasz?
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Wiem, bo ja tobie gród ten zachowałem.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Mądry ty wróżbiarz, lecz oddany złemu.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Tyś gotów wydrzeć mi z wnętrza tajniki.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wyrusz ty z nimi, byle nie dla zysku.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Że ty stąd zysku nie uszczkniesz, to myślę.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Bacz, że zamysłów moich nie stargujesz.
|
|
|
|
|
|
TYREZJASZ
|
|
|
|
Wiedz więc stanowczo, że nim słońce tobie
|
|
Wielu dokona kołowych obrotów,
|
|
Płód z twoich własnych poczęty wnętrzności
|
|
Jak trupa oddasz w zamianę za trupy,
|
|
Za to, że z światła strąciłeś do nocy,
|
|
Zamknąłeś życie haniebnie w grobowcu,
|
|
A tu na ziemi zmarłe trzymasz ciało,
|
|
Które się bóstwom należy podziemnym.
|
|
Nie masz żadnego ty nad zmarłym prawa,
|
|
Ni światła bogi, którym gwałt zadajesz.
|
|
Za to czyhają Hadesa i bogów
|
|
Mściwe i zgubą grożące Erynie,
|
|
By cię w podobnym pogrążyć nieszczęściu.
|
|
Poznasz ty wkrótce, czy ja przekupiony
|
|
Tak mówię, w krótkim pokażą to czasie
|
|
Mężczyzn i niewiast w twoim domu jęki.
|
|
A wszelkie miasto przeciw tobie stanie,
|
|
W którym psy strzępy zbezcześciły trupów,
|
|
Zwierzęta dzikie i ptactwo, roznosząc
|
|
Wstrętne po świętych zaduchy ogniskach.
|
|
Takimi strzały ja, ciężko zelżony,
|
|
Godzę jak łucznik z gniewem w twoje serce
|
|
I tak celuję, że ostrze poczujesz.
|
|
O chłopcze, wiedźże mnie teraz do domu,
|
|
By on na młodszych swe gniewy upuścił,
|
|
A lepiej odtąd miarkował się w słowie
|
|
I myśl mu lepsza zajaśniała w głowie.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
O, władco, poszedł on po wróżbie strasznej.
|
|
A wiem to, odkąd mi czarne siwizną
|
|
Starość na głowie posrebrzyła włosy:
|
|
Fałszu on nigdy nie zwiastował miastu.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Ja też wiem o tym i trwoga mną miota.
|
|
Ustąpić ciężko, a jeśli się oprę,
|
|
To łatwo klęska roztrąci mą czelność.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Synu Menojka, rozwagi ci trzeba.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Cóż tedy czynić? Mów, pójdę za radą.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Idź i wyprowadź dziewkę z ciemnej groty,
|
|
A grób przygotuj dla ciała, co leży.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Radzisz i mniemasz, że ja mam ustąpić?
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
O, jak najprędzej, mój książę, bo chyżo
|
|
Kaźń bogów ludzki pochwyci nierozum.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Ciężkie to, ale każę milczeć sercu.
|
|
Cofnę się, trudno z koniecznością walczyć.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Idź, sam to uczyń, nie zwalaj na innych.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Idę sam zaraz, a wy, moi słudzy,
|
|
Wziąwszy topory pospieszcie pospołem
|
|
Na miejsce widne, gdzie nagi trup leży.
|
|
Ja, że zmieniłem me dawne zamysły,
|
|
Com sam namotał, sam teraz rozwiążę.
|
|
Najlepiej może działa, kto do zgonu
|
|
Praw istniejących przestrzega zakonu.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Wieloimienny, coś z Kadmosa domu
|
|
Przysporzył chwały dziewczynie,
|
|
Synu ty Zeusa, pana burz i gromu!
|
|
W italskiej ziemi twoje imię słynie,
|
|
A i w Eleuzis, o, synu Semeli,
|
|
Roje cię sławią czcicieli.
|
|
Bakchusie, w Tebach ty dzierżysz stolicę,
|
|
Kędy Ismenos ciche wody toczy;
|
|
Szałem twym tchnące pląsają dziewice,
|
|
Pieniem rozbrzmiewa gród smoczy.
|
|
Widnyś ty w łunie jarzących kagańców,
|
|
Gdzie Parnas szczytem dwugłowym wystrzela,
|
|
Gdzie zdrój Kastalii i swawolnych tańców
|
|
Koryku nimfy zawodzą wesela.
|
|
W górach nysejskiej Eubei
|
|
W spowitej bluszczem mkniesz kniei,
|
|
Potem z tych brzegów, gdzie bujne winnice,
|
|
Pieśni cię chwały wiodą przez ulice
|
|
I brzmią radośnie ku niebom.
|
|
|
|
Gród ten nad wszystkie czcisz grody na świecie
|
|
Wraz z matką twoją ciężarną od gromu;
|
|
Kiedy więc brzemię nieszczęścia nas gniecie
|
|
Pełnego cierpień i sromu,
|
|
Przybądź z Parnasu ku naszej obronie,
|
|
Lub przez wyjące mórz tonie.
|
|
|
|
Ty, co przodujesz wśród gwiazd korowodu,
|
|
Pieśniom przewodzisz wśród mroczy,
|
|
Zawitaj, synu Zeusowego rodu!
|
|
Niechaj cię zastęp naksyjskich otoczy
|
|
Tyjad, co w szale od zmierzchu do rana
|
|
Tańczą i w tobie czczą pana.
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
O, Kadma grodu, domów Amfiona
|
|
Mieszkańcy! Życia człowieka nie śmiałbym
|
|
Ani wysławiać, ni ganić przenigdy,
|
|
Bo los podnosi i los znów pogrąża
|
|
Bez przerwy w szczęście ludzi i w nieszczęścia,
|
|
A nikt przyszłości wywróżyć niezdolny.
|
|
Tak Kreon zdawał się godnym podziwu,
|
|
On, co wyzwolił tę ziemię od wrogów
|
|
I jako władca jedyny nad krajem
|
|
Rządził, potomstwem ciesząc się kwitnącym
|
|
A dziś to wszystko — stracone. Bo radość
|
|
Jeśli w człowieku przygaśnie, to trzymam,
|
|
Że on nie żyje, lecz żywym jest trupem;
|
|
Gromadź bogactwa do woli w twym domu,
|
|
Świeć jako tyran na zewnątrz: gdy cieszyć
|
|
Tym się nie można, to reszty tych skarbów
|
|
Ja bym nie nabył za dymu cień marny.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Jakąż ty znowu wieść niesiesz złą księciu?
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
Skończyli… Śmierci ich winni, co żyją.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Któż to mordercą, któż poległ, o, rzeknij!
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
Hajmon nie żyje, we własnej krwi broczy.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Z ojca czy z własnej zginąłże on ręki?
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
W gniewie na ojca mordy sam się zabił.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Wróżbito, jakżeś czyn trafnie określił!
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
W tym rzeczy stanie dalszej trza narady.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Lecz otóż widzę biedną Eurydykę,
|
|
Żonę Kreona; albo się przypadkiem
|
|
Pojawia, albo słyszała o synu.
|
|
|
|
|
|
EURYDYKA
|
|
|
|
Starcy, rozmowy waszej dosłyszałam
|
|
Właśnie, gdym z domu wybiec zamierzała,
|
|
By do Pallady z modłami się zwrócić.
|
|
I właśnie odrzwi odmykam zasuwki,
|
|
By je roztworzyć, gdy nagle nieszczęsna
|
|
Wieść uszy rani; więc padłam, zemdlona
|
|
Z trwogi, w objęcia mych wiernych służebnic.
|
|
Powtórzcie tedy, co ta wieść przynosi;
|
|
W złym doświadczona, wysłucham słów waszych.
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
Ja, miłościwa pani, byłem przy tym,
|
|
Powiem więc wszystko, jak się wydarzyło;
|
|
Cóż bo ukrywać, by potem na kłamcę
|
|
Wyjść — przecie prawda zawsze fałsz przemoże.
|
|
Ja tedy wiodłem twojego małżonka
|
|
Na ten pagórek, gdzie biedne leżało
|
|
Przez psy podarte ciało Polinika.
|
|
Wnet do Hekaty zanieśliśmy modły
|
|
I do Plutona, by gniew ich złagodzić;
|
|
Obmywszy potem ciało w świętej wodzie,
|
|
Palimy szczątki na stosie z gałęzi
|
|
I grób z ojczystej sypiemy im ziemi.
|
|
To uczyniwszy, zaraz do kamiennej
|
|
Ślubnogrobowej łożnicy dziewczyny
|
|
Śpieszymy; z dala ktoś jęki usłyszał,
|
|
Od strony lochu, co za grób miał służyć,
|
|
Choć nie święciły go żadne obrzędy.
|
|
Wraz więc donosi panu, co zasłyszał.
|
|
Tego dochodzą zaś, kiedy się zbliżył,
|
|
Łkania żałosne, a pierś mu wybucha
|
|
Głosem rozpaczy: «O, ja nieszczęśliwy,
|
|
Czyż ja wróżbitą? Czyż nie kroczę teraz
|
|
Drogą największej w żywocie mym klęski?
|
|
Syna wołanie mnie mrozi. O, słudzy,
|
|
Śpieszcie wy naprzód, zbliżcie się do grobu,
|
|
I przez szczelinę głazem zawaloną
|
|
Wszedłszy do wnętrza, baczcie, czy Hajmona
|
|
Głosy ja słyszę, czy bogi mnie durzą». —
|
|
Posłuszni woli zwątpiałego pana,
|
|
Idziem na zwiady, a w grobowca głębi
|
|
Dojrzym wnet dziewki, wiszącej za gardło
|
|
Ściśnięte węzłem muślinowej chusty,
|
|
Podczas gdy młodzian uchwycił ją wpoły,
|
|
Boleśnie jęcząc nad szczęścia utratą,
|
|
Nad czynem ojca, nieszczęsnymi śluby.
|
|
Kreon, zoczywszy to, ciężko zajęknął,
|
|
Rzuca się naprzód i wśród łkania woła:
|
|
«O, ty nieszczęsny! cóżeś ty uczynił!
|
|
Czy szał cię jaki opętał złowrogi?
|
|
Wychodź, o synu, błagalnie cię proszę!»
|
|
Lecz syn na niego dzikim łysnął wzrokiem
|
|
I twarz przekrzywił, a słowa nie rzekłszy
|
|
Ima się miecza; wraz ojciec ucieczką
|
|
Uszedł zamachu; natenczas nieszczęsny
|
|
W gniewie na siebie nad ostrzem się schyla
|
|
I miecz w bok wraża; lecz jeszcze w konaniu
|
|
Drętwym ramieniem do zmarłej się tuli,
|
|
A z ust dyszących wytryska mu struga
|
|
Krwawa na blade kochanki policzki.
|
|
|
|
/ Eurydyka wybiega za scenę. /
|
|
|
|
Trup dziś przy trupie, osiągnął on śluby,
|
|
W domu Hadesa złożony przy lubej.
|
|
Nieszczęściem dowiódł, że wśród ludzi tłumu
|
|
Największe klęski płyną z nierozumu.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
A cóż stąd wróżysz, że znikła niewiasta,
|
|
Nie rzekłszy złego lub dobrego słowa?
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
I ja się dziwię, lecz żywię nadzieję,
|
|
Że posłyszawszy o ciosie, nie chciała
|
|
Żałości swojej pospólstwu okazać,
|
|
Lecz się cofnęła do wnętrza domostwa,
|
|
By wśród sług wiernych wylewać łzy gorzkie.
|
|
Toć jej rozwaga nie dopuści zbrodni.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Nic nie wiem, ale milczenie uporne,
|
|
Jak i zbyt głośne jęki, zło mi wróżą.
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC
|
|
|
|
Wnet się dowiemy, czy w głębiach rozpaczy
|
|
Nie kryje ona tajnego zamysłu.
|
|
Idźmy do domu, bo dobrze ty mówisz:
|
|
Nadmierna cisza jest głosem złowrogim.
|
|
|
|
/ Wchodzi Kreon, dźwigając ciało syna. /
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Lecz otóż książę tu właśnie nadchodzi;
|
|
O! znak wymowny ujął on ramiony,
|
|
Nie cudzej zbrodni, jeśli rzec się godzi,
|
|
Lecz własnej winy szalonej.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Klnę moich myśli śmierciodajne winy,
|
|
Co zatwardziły mi serce!
|
|
Widzicie teraz wśród jednej rodziny
|
|
Ofiary, ofiar mordercę.
|
|
Słowo dziś moje me czyny przeklina;
|
|
W samym, o! życia rozkwicie
|
|
Przedwczesne losy porwały mi syna,
|
|
Mój obłęd zmiażdżył to życie.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Późno się zdajesz poznawać, co słuszne.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Biada mi!
|
|
Przejrzałem biedny: jakiś bóg złowrogi
|
|
Zwalił na głowę swe brzemię,
|
|
Na szału popchnął mnie drogi,
|
|
Szczęście me zdeptał, wbił w ziemię.
|
|
O biada! do zguby
|
|
Wiodą śmiertelnych rachuby.
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC DRUGI
|
|
|
|
Panie! Ty nieszczęść masz wielkie zasoby.
|
|
Bo jedne dźwigasz w twych rękach nieszczęsnych
|
|
A drugie ujrzysz niebawem w twym domu.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Czyż ja nie na dnie już nieszczęścia głębi?
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC DRUGI
|
|
|
|
Nie masz już żony; syna twego matka
|
|
Właśnie na swoje targnęła się życie.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Nieubłagana przystani, Hadesie,
|
|
Gdzież koniec moich boleści?
|
|
O! Znowu nowe ten niesie
|
|
Godzące w serce mi wieści.
|
|
W męża, co legł już, wtórym godzisz ciosem,
|
|
Złowrogim słowem i głosem.
|
|
Biada! Nieszczęście z nieszczęścia się sączy,
|
|
Z synem śmierć żonę mi łączy.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Widzieć to możesz, dom stoi otworem.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Złe się jak burza nade mną zerwało,
|
|
Nie widzę końca mej męce:
|
|
Syna zmarłego dźwigałem ja w ręce,
|
|
A teraz żony martwe widzę ciało.
|
|
O biada! Matczyna
|
|
Rozpacz dognała już syna.
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC DRUGI
|
|
|
|
Zranionej ciężko nocą zaszły oczy,
|
|
U stóp ołtarza zajękła nad zgonem
|
|
Niegdyś chwalebnym syna Megareusa
|
|
I nad Hajmonem, a wreszcie przekleństwa
|
|
Tobie rzuciła ciężkie, dzieciobójcy.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Groza mną trzęsie. Przecz mieczem nikt w łono
|
|
Ciosu mi śmierci nie zada?
|
|
O, ja nieszczęsny! O, biada mi! Biada!
|
|
W toń nieszczęść sunę spienioną.
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC DRUGI
|
|
|
|
W konaniu jeszcze za te wszystkie zgony
|
|
Na twoją głowę miotała przekleństwa.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Jakimże ona skończyła sposobem?
|
|
|
|
|
|
POSŁANIEC DRUGI
|
|
|
|
Żelazo w własnej utopiła piersi,
|
|
Słysząc o syna opłakanym końcu.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
O, biada! Win mi nie ujmie nikt inny,
|
|
Nie ujmie męki ni kaźni.
|
|
Ja bo nieszczęsny, ja twej śmierci winny.
|
|
Nuże, o słudzy, wiedźcie mnie co raźniej,
|
|
Uwodźcie mnie stąd; niech moim obliczem
|
|
Nie mierżę, ja, co mniej jestem, jak niczem!
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Zysku ty szukasz, jestli zysk w nieszczęściu,
|
|
Bo lżejsza klęska, co nie gnębi długo.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Błogosławiony dzień ów, który nędzy
|
|
Kres już ostatni położy,
|
|
Przybądź, o przybądź co prędzej,
|
|
Niechbym nie ujrzał jutrzejszej ja zorzy!
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
To rzecz przyszłości, dla obecnej chwili
|
|
Trza działać; tamto obmyślić — rzecz bogów.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wszystkie pragnienia w tym jednym zawarłem.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
O nic nie błagaj, bo próżne marzenia,
|
|
By człowiek uszedł swego przeznaczenia.
|
|
|
|
|
|
KREON
|
|
|
|
Wiedźcie mnie, sługi, uchodźcie stąd ze mną,
|
|
Mnie, który syna zabiłem wbrew woli
|
|
I tamtą. Biada! Aż w oczach mi ciemno.
|
|
Dokąd się zwrócić, gdzie spojrzeć w niedoli?
|
|
Wszystko mi łamie się w ręku,
|
|
Los mnie powalił, pełen burz i lęku.
|
|
|
|
|
|
CHÓR
|
|
|
|
Nad szczęścia błysk, co złudą mar,
|
|
Najwyższy skarb rozumu dar.
|
|
A wyzwie ten niechybny sąd,
|
|
Kto bogów lży i wali rząd.
|
|
I ześlą oni swą zemstę i kary
|
|
Na pychę słowa w człowieku,
|
|
I w klęsk odmęcie rozumu i miary
|
|
W późnym nauczą go wieku.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-----
|
|
Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, dostępna jest na stronie wolnelektury.pl.
|
|
Wersja lektury w opracowaniu merytorycznym i krytycznym (przypisy i motywy) dostępna jest na stronie http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/antygona.
|
|
|
|
Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.
|
|
|
|
Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
|
|
Ten utwór jest w domenie publicznej.
|
|
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3: https://artlibre.org/licence/lal/pl/
|
|
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych.
|
|
Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur: https://wolnelektury.pl/info/zasady-wykorzystania/
|
|
Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.
|
|
|
|
Tekst opracowany na podstawie: Sofokles, Antygona, tłum. Kazimierz Morawski, wyd. 7, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Lwów 1939
|
|
|
|
Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska
|
|
|
|
Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.
|
|
|
|
Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dariusz Gałecki, Aleksandra Sekuła.
|
|
|
|
ISBN-978-83-288-2866-7
|