6546 lines
100 KiB
Plaintext
6546 lines
100 KiB
Plaintext
Aleksander Fredro
|
|
|
|
Zemsta
|
|
|
|
ISBN 978-83-288-2235-1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie przydało. Bywa z węża dryjakiew, złe często dobremu okazyją daje.
|
|
|
|
|
|
Andrzej Maksymilian Fredro
|
|
|
|
|
|
|
|
OSOBY:
|
|
* Cześnik Raptusiewicz
|
|
* Klara — jego synowica
|
|
* Rejent Milczek
|
|
* Wacław — syn Rejenta
|
|
* Podstolina
|
|
* Papkin
|
|
* Dyndalski — marszałek Cześnika
|
|
* Śmigalski — dworzanin Cześnika
|
|
* Perełka — kuchmistrz Cześnika
|
|
* Mularze, hajduki, pachołki etc.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Scena na wsi.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
AKT PIERWSZY
|
|
|
|
/ Pokój w zamku Cześnika, drzwi na prawo, lewo i w środku, stoły, krzesła etc., gitara angielska na ścianie. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIERWSZA
|
|
|
|
/ Cześnik, Dyndalski /
|
|
|
|
/ Cześnik w białym żupanie, bez pasa i w szlafmycy siedzi przy stole po prawej od aktorów stronie, okulary na nosie, czyta papiery — za stołem, trochę w głębi, stoi Dyndalski, ręce w tył założone. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ jakby do siebie /
|
|
|
|
Piękne dobra w każdym względzie —
|
|
Lasy — gleba wyśmienita —
|
|
Dobrą żoną pewnie będzie —
|
|
Co za czynsze! — To kobiéta!…
|
|
Trzy folwarki!
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Miła wdowa.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Arcymiła, ani słowa.
|
|
|
|
/ kładzie papiery /
|
|
|
|
Cóż, polewki dziś nie dacie?
|
|
|
|
/ Dyndalski wychodzi. /
|
|
|
|
Długoż na czczo będę czekać?
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Nie — nie trzeba rzeczy zwlekać —
|
|
|
|
/ Dyndalski, spotkawszy we drzwiach hajduka niosącego na tacy wazkę, talerz, chleb itd., odbiera od niego i wraca, zawiązuje serwetę pod szyją Cześnikowi, potem podaje talerz z polewką, co wszystko nie tamuje rozmowy. /
|
|
|
|
Qua opiekun i qua krewny,
|
|
Miałbym z Klarą sukces pewny;
|
|
Ale Klara młoda, płocha,
|
|
Chociaż dzisiaj i pokocha,
|
|
Któż za jutro mi zaręczy!
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ nabierając na talerz /
|
|
|
|
Nikt rozumny, jaśnie panie,
|
|
Rzecz to śliska.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ obracając się ku niemu /
|
|
|
|
Tu sęk właśnie!
|
|
Na toż bym się, mocium panie,
|
|
Kawalerstwa dziś wyrzekał,
|
|
|
|
/ uderzając w stół /
|
|
|
|
By kto… niech go piorun trzaśnie!
|
|
Długo będzie na to czekał,
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu, biorąc talerz /
|
|
|
|
Ma dochody wprawdzie znaczne —
|
|
Podstolina ma znaczniejsze;
|
|
Z wdówką zatem działać zacznę.
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Bawi z nami — w domu Klary,
|
|
Bo krewniaczka jej daleka,
|
|
Ale mnie się wszystko zdaje…
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ona czegoś więcej czeka.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ parskając śmiechem /
|
|
|
|
Ona czegoś… więcej… czeka…
|
|
A bodajże cię, Dyndalu,
|
|
Z tym konceptem! — Czegoś czeka!
|
|
|
|
/ śmieje się /
|
|
|
|
Tfy!… jakżem się uśmiał szczerze!
|
|
Czeka! — bardzo temu wierzę.
|
|
|
|
/ jedząc i po krótkiej chwili /
|
|
|
|
Jeszczeć młoda jest i ona,
|
|
Ależ wdowa — doświadczona —
|
|
Zna proporcją, mocium panie,
|
|
I nie każe fircykować,
|
|
Po kulikach balansować.
|
|
|
|
|
|
/ po krótkiej chwili /
|
|
|
|
No — nie sekret, żem niemłody,
|
|
Alem także i niestary.
|
|
Co?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ niekoniecznie przystając /
|
|
|
|
Tać…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ urażony /
|
|
|
|
Możeś młodszy?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Miary
|
|
Z mego wieku…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ kończąc rozmowę /
|
|
|
|
Dam dowody.
|
|
|
|
/ Chwila milczenia. /
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ skrobiąc się poza uszy /
|
|
|
|
Tylko że to, jaśnie panie —
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Hę?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
W małżeńskim ciężko stanie:
|
|
Pan zaś, mówiąc między nami,
|
|
Masz pedogrę.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ niekontent /
|
|
|
|
Ej, czasami.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Kurcz żołądka.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Po przepiciu.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Rumatyzmy jakieś łupią.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ zniecierpliwiony /
|
|
|
|
Ot, co powiesz, wszystko głupio. —
|
|
Ten mankament nic nie znaczy:
|
|
Wszak i u niej co w ukryciu,
|
|
Bóg to tylko wiedzieć raczy;
|
|
I nikt pewnie się nie spyta,
|
|
Byle tylko w dalszym życiu
|
|
Między nami była kwita.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DRUGA
|
|
|
|
/ Cześnik, Dyndalski, Papkin /
|
|
|
|
/ Papkin po francusku ubrany, przy szpadzie, krótkie spodnie, buty okrągłe do pół łydki; tupet i harcopf, kapelusz stosowany, pod pachą para pistoletów; zawsze prędko mówi. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Bóg z waszmością, mój Cześniku.
|
|
Pędząc cwałem na rozkazy
|
|
Zamęczyłem szkap bez liku;
|
|
Wywróciłem się sto razy,
|
|
Tak że z nowej mej kolaski
|
|
Gdzieś po drodze tylko trzaski.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
A ja za to ręczyć mogę,
|
|
Że mój Papkin tu piechotą
|
|
Przywędrował całą drogę;
|
|
A na podróż dane złoto
|
|
Gdzieś zostawił przy labecie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ pokazując pistolet /
|
|
|
|
Patrz, Cześniku — poznasz przecie…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Cóż mam poznać?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Wystrzelony.
|
|
Wypalony!
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ na stronie, odchodząc /
|
|
|
|
Gdzieś na wrony.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Gdzie, do kogo, milczeć muszę,
|
|
Lecz nie karty są przyczyną,
|
|
Żem się w drodze spóźnił nieco.
|
|
Ani ziewnął, na mą duszę!
|
|
Tak z mej ręki wszyscy giną!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ poprawiając w mowie /
|
|
|
|
Wszystkie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Wszystkie?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ćmy, komary.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Waszmość nigdy nie dasz wiary.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Bom niegłupi, mocium panie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ach! co widzę, tu śniadanie.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ha, śniadanie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ach! Cześniku!
|
|
Już to sześć dni i sześć nocy
|
|
Nic nie miałem na języku.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jedz i słuchaj!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tak się stanie.
|
|
|
|
/ siada po drugiej stronie stołu, jak do siebie /
|
|
|
|
Strzelam gracko, rzecz to znana.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Rzecz to znana, iż w mej mocy
|
|
Kazać zamknąć waszmość pana
|
|
Za wiadome dawne sprawki.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ zastraszony /
|
|
|
|
Zamknąć! po co?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Dla zabawki.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Czyż nie znajdziesz lepszej sobie?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Cicho! ciszej! Ja to mówię,
|
|
By odświeżyć w twej pamięci,
|
|
Nim powierzę moje chęci,
|
|
Coś mnie winien, a ja tobie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ach, co każesz, wszystko zrobię.
|
|
Byłbym zaraz dopadł konia…
|
|
Bom jest jeździec doskonały:
|
|
Niechaj będzie wzięty z błonia,
|
|
Dzik to dziki, lew to śmiały —
|
|
W moim ręku jak owieczka,
|
|
Bom jest jeździec doskonały.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
A bodajżeś!…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tylko pozwól…
|
|
Kładłem nawet w strzemię nogę,
|
|
Kiedy nagle wielka sprzeczka
|
|
Przedsięwziętą spaźnia drogę;
|
|
A ta była w tym sposobie:
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Słuchaj!…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Zaraz… Szedłem sobie;
|
|
Mina tęga, włos w pierścienie,
|
|
Głowa w górę — a wejrzenie! —
|
|
Niech truchleje płeć zdradziecka!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Słuchaj!…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Zaraz… Idę sobie;
|
|
A wtem jakaś księżna grecka;
|
|
Anioł! bóstwo! zerk z karety —
|
|
Giną za mną te kobiety! —
|
|
Zerk więc na mnie — zerk ja na nią,
|
|
Koniec końcem pokochała,
|
|
Zawołała et caetera…
|
|
Książę, tygrys, ludzi zbiera…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ uderzając w stół, aż Papkin podskoczył w krześle /
|
|
|
|
Ależ cicho!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nadtoś żywy.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
A bezbożny ty języku!
|
|
I tyrkotny, i kłamliwy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nadtoś żywy, mój Cześniku.
|
|
Gdybym także, równie tobie,
|
|
Namiętności nie brał w ryzy,
|
|
|
|
/ uderzając w rękojeść szpady /
|
|
|
|
Ostrze mojej Artemizy…
|
|
|
|
/ uprzedzając uderzenie w stół Cześnika /
|
|
|
|
Proszę mówić.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ po krótkiej chwili /
|
|
|
|
Ojciec Klary
|
|
Kupił ze wsią zamek stary…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Fiu! — mój ojciec miał ich dziesięć.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ uderza w stół i mówi dalej /
|
|
|
|
Tu mieszkamy, jakby sowy;
|
|
Lecz co gorsza, że połowy
|
|
Drugiej zamku — czart dziedzicem.
|
|
|
|
/ Przestrach Papkina. /
|
|
|
|
Czy inaczej? — Rejent Milczek —
|
|
Słodki, cichy, z kornym licem,
|
|
Ale z diabłem, z diabłem w duszy!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jednak zgodnie, jak sąsiady…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jeśli nie ja mymi psoty,
|
|
Nikt go stąd już nie wyruszy.
|
|
Nie ma dnia bez sprzeczki, zwady —
|
|
Lecz potrzebne i układy.
|
|
Pisać? — nie chcę do niecnoty.
|
|
Iść tam? — ślisko, mocium panie:
|
|
Mógłby otruć, zabić skrycie.
|
|
A mnie jeszcze miłe życie,
|
|
Więc dlategom wybrał ciebie:
|
|
Będziesz posłem tam w potrzebie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Za ten honor ściskam nogi!
|
|
Wielki czynisz swemu słudze,
|
|
Ale nazbyt jestem srogi:
|
|
Zamiast zgody, wojnę wzbudzę,
|
|
Bo do rycerskiego dzieła
|
|
Matka w łonie mnie poczęła;
|
|
A z powicia ślub uniosłem,
|
|
Nigdy w życiu nie być posłem.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Czym ja zechcę, Papkin będzie,
|
|
Bo mnie Papkin słuchać musi.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Lecz porywczy w każdym względzie,
|
|
Jak sąsiada Papkin zdusi,
|
|
Jak mu kulą łeb przewierci,
|
|
Jak na bigos go posieka —
|
|
Któż natenczas sprawcą śmierci?
|
|
Kogóż za to kara czeka?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Biorę wszystko na sumienie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Chciej rozważyć.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Już się stało.
|
|
Teraz inne dam zlecenie:
|
|
Mości Papkin — ja się żenię.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ba!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ przedrzeźniając /
|
|
|
|
Cóż to: ba?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tak się cieszę!
|
|
I w tę sprawę chętnie spieszę.
|
|
Powiedz, gdzie mam błysnąć chwałą;
|
|
Mamże zostać dziewosłębem?
|
|
Mamże zmusić zbyt zuchwałą?
|
|
Mamże skłonić zbyt nieśmiałą?
|
|
Mamże, jeśli cudzą żoną,
|
|
Jej tyrana przeszyć łono?…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Cóż, u diabła, za szaleństwo!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Znasz, Cześniku, moje męstwo.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Słuchaj: mówiąc między nami,
|
|
Bez mej chluby, twej urazy,
|
|
Więcej niż ty, mój Papkinie,
|
|
Mam rozumu tysiąc razy.
|
|
|
|
/ Papkin chce przerwać, co Cześnik znakiem wstrzymuje. /
|
|
|
|
Lecz rozprawiać z niewiastami,
|
|
Owe jakieś bałamutnie,
|
|
Afektowe świegotanie —
|
|
Niech mi zaraz łeb kto utnie,
|
|
Nie potrafię, mocium panie.
|
|
Ty więc musisz swą wymową…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jest już twoją — daję słowo —
|
|
Chcesz, przysięgnę — masz już żonę,
|
|
Bo ja szczęście mam szalone:
|
|
Tylko spojrzę, każda moja,
|
|
A na każdą spojrzeć umiem.
|
|
Idę.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Dokąd?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Prawda, nie wiem.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Podstolina…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Już rozumiem.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ zatrzymując go /
|
|
|
|
Tu ją czekaj.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ani słowa!
|
|
Za godzinę jest gotowa.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ odchodząc /
|
|
|
|
Ja potrafię ci odwdzięczyć.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Za Cześnika można ręczyć.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA TRZECIA
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ sam /
|
|
|
|
Cześnik wulkan — aż niemiło.
|
|
Gdybym krótko go nie trzymał,
|
|
Nie wiem, co by z światem było.
|
|
|
|
/ po krótkim myśleniu /
|
|
|
|
Lecz nie będę ja tu drzymał
|
|
I w podziele tak się zwinę:
|
|
Jemu oddam Podstolinę,
|
|
Malowidło nieco stare;
|
|
Sobie wezmę śliczną Klarę.
|
|
Już od dawna mam nadzieję,
|
|
Że jej serce mnie się śmieje.
|
|
Już by para z nas dobrana
|
|
Zaludniała Papkinami,
|
|
Gdyby Cześnik, jakby ściana,
|
|
Nie stał zawsze między nami.
|
|
|
|
/ po chwili /
|
|
|
|
Znak dać muszę, że tu jestem;
|
|
Niechaj lubym śpiew szelestem
|
|
W lube, drogie uszko wpadnie —
|
|
Ach, jak anioł śpiewam ładnie!
|
|
|
|
/ śpiewa przy angielskiej gitarze /
|
|
|
|
«Córuś moja, dziecię moje, co u ciebie szepce?
|
|
Pani matko dobrodziejko, kotek mleko chłepce;
|
|
Oj kot, pani matko, kot, kot,
|
|
Narobił mi w pokoiku łoskot.
|
|
|
|
|
|
Córuś moja, dziecię moje, co u ciebie stuka?
|
|
Pani matko dobrodziejko, kotek myszki szuka;
|
|
Oj kot, pani matko, kot, kot,
|
|
Narobił mi w pokoiku łoskot.
|
|
|
|
|
|
Córuś moja, dziecię moje, czy ma ten kot nogi?
|
|
Pani matko dobrodziejko, i srebrne ostrogi;
|
|
Oj kot, pani matko, kot, kot,
|
|
Narobił mi w pokoiku łoskot».
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA CZWARTA
|
|
|
|
/ Papkin, Podstolina ze drzwi prawych. /
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Wszak mówiłam — albo koty,
|
|
Albo Papkin nam się zjawił.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Żartobliwej pełna weny,
|
|
Podstolino! pół anioła!
|
|
Kolosalny wzorze cnoty
|
|
Pośród hemisfernej sceny,
|
|
Strojny w miłość, lubość, wdzięki!
|
|
Pozwól kornie ugiąć czoła
|
|
I na śniegu twojej ręki
|
|
Złożyć ustek wyciśnienie.
|
|
|
|
/ całuje w rękę /
|
|
|
|
Sługa, służka uniżony.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Cóż sprowadza w nasze strony?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Miłe wszystkim nam zdarzenie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Tym zdarzeniem?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Twe zamęście.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Moje?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Właśnie miałem szczęście
|
|
Mieć u siebie na wieczerzy
|
|
Lorda Pembrok, kilku panów,
|
|
Cały tuzin szambelanów,
|
|
Dam niewiele, ale jakich!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Któż z kim swata?…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Szmer się szerzy:
|
|
Za mąż idzie piękna Hanna.
|
|
Ten zapewnia, ów nie wierzy,
|
|
Ale każdy z ócz mych czyta.
|
|
Wtem miledi, bóg-kobieta,
|
|
Lecz w zazdrości diablik mały,
|
|
Wciąż mnie szczypiąc pod serwetą,
|
|
Na pół z płaczem dwakroć pyta:
|
|
«Skąd masz styczność z Hanny losem?»
|
|
Ach, spokojną bądź w tej mierze —
|
|
Szepnę w uszko wdzięcznym głosem —
|
|
Przyjaciela Hanna bierze.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Ależ kogo? powiedz, kogo?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Wszyscy wybór chwalą zgodnie…
|
|
Bo nie chwalić jakże mogą!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Ha, rozumiem…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Człowiek grzeczny
|
|
I majętny, i stateczny.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Od Cześnika ma zlecenie
|
|
I zachodzi tak z daleka
|
|
Tam, gdzie go się dawno czeka.
|
|
Głupi mędrek.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Tam do licha!
|
|
Ona zerka, ona wzdycha —
|
|
Czy nie myli się w osobie?
|
|
Może we mnie… dałżem sobie!
|
|
A to plaga, boska kara:
|
|
Do mnie młoda, do mnie stara.
|
|
Jeszcze zerka… czy szalona!
|
|
Tu żartować nie ma czego —
|
|
Zjadłbym śledzia z rąk patrona,
|
|
A mnie po co, na co tego!
|
|
To już dłużej trwać nie może.
|
|
|
|
/ do Podstoliny /
|
|
|
|
Pozwól pani: Cześnikowi
|
|
Gratulacje niechaj złożę.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Więc to jego mam być żoną?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jakież czynisz zapytanie?
|
|
Bajkęż by to rozgłoszono?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Bajkę dotąd…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Lecz się stanie
|
|
Wkrótce prawdą — czy się mylę?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Ciekawości skądże tyle?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Gdyby Cześnik rozogniony,
|
|
Wskroś przejęty twymi wdzięki,
|
|
Drgnął miłością i rzucony
|
|
Do nóg twoich, błagał ręki?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Cieszyłby się z odpowiedzi.
|
|
|
|
/ odchodzi w drzwi prawe /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ sam /
|
|
|
|
A że w każdej diablik siedzi,
|
|
Co pustoty rozpoczyna,
|
|
Jeno wspomnisz zapowiedzi!
|
|
Bo kto mądry, niech mi powié:
|
|
Po kaduka Podstolina
|
|
Daje rękę Cześnikowi?
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIĄTA
|
|
|
|
/ Papkin, Cześnik wychodzi ze drzwi lewych już ubrany. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Cóż u czarta! ty spokojny,
|
|
Kiedy Rejent mnie napada
|
|
I otwartej żąda wojny?
|
|
Lecz godnego ma sąsiada!
|
|
Dalej żwawo! — niech, kto żyje,
|
|
Biegnie, pędzi, zgania, bije!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Cóż się stało?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Mur naprawia!
|
|
Mur graniczny, trzech murarzy!
|
|
On rozkazał! on się waży!
|
|
Mur graniczny! — Trzech na murze!
|
|
Trzech wybiję, a mur zburzę!
|
|
Zburzę, zniszczę, aż do ziemi. —
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ zmieszany, niechcący powtarza /
|
|
|
|
Zburzę, zniszczę…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Dajesz słowo?
|
|
Zbierz więc ludzi — ruszaj z niemi!
|
|
I jeżeli nie namową,
|
|
To przemocą spędź z roboty —
|
|
Ty się trzęsiesz?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
To z ochoty.
|
|
Ale czekaj — słuchaj wprzody
|
|
Mojej szczytnej, pięknej ody.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Co?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tak, ody do pokoju —
|
|
A jeżeli żądza boju
|
|
Nie umilknie na głos Muzy…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ grożąc /
|
|
|
|
Zostań. — Ale!…
|
|
|
|
/ odchodzi /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ idzie za nim ze spuszczoną głową /
|
|
|
|
Pewne guzy!
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SZÓSTA
|
|
|
|
/ Odmiana sceny. Ogród, kawał muru całego, od lewej strony ku środkowi prosty, od środka w głąb sceny załamany i w połowie zburzony, przy tej części mularze pracują. Po lewej stronie zupełnie w głębi za częścią całego muru baszta albo róg mieszkania Rejenta, z oknem. Nieco na przodzie po prawej stronie podobny róg mieszkania Cześnika. Altana po lewej stronie na przodzie. Klara przechodzi scenę. Wacław, wszedłszy wyłomem, skrada się wzdłuż muru i pokazuje się powtórnie w altanie przy Klarze. /
|
|
|
|
/ Klara, Wacław /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Bliskie nasze pomieszkania,
|
|
Bliższe serca — ach, a przecie
|
|
Tak daleko na tym świecie.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Jakież nowe dziś żądania
|
|
Chmurzą jasność twego czoła?
|
|
Nigdyż granic, nigdyż miary —
|
|
Nicże wstrzymać cię nie zdoła,
|
|
Nawet miłość twojej Klary?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Widzieć ciebie jedną chwilę,
|
|
Potem spędzić godzin tyle
|
|
Bez twych oczu, twego głosu —
|
|
I mam chwalić hojność losu?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Wspomnij, wspomnij, mój kochanku,
|
|
Jakie były twe wyrazy,
|
|
Gdy zaledwie parę razy
|
|
Zeszliśmy się na krużganku.
|
|
«Pozwól, droga, kochać siebie,
|
|
O nic więcej łzy nie proszą;
|
|
Z mą miłością stanę w niebie
|
|
Bogiem, będę żył rozkoszą!»
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Co mówiłem, nie wiedziałem.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Kochaj — rzekłam — ja nie bronię;
|
|
Ale wkrótce, gdyś z zapałem
|
|
Cisnął w swoich moje dłonie:
|
|
«Kochasz ty mnie, droga Klaro?» —
|
|
Zawsześ mnie się, zawsze pytał,
|
|
Chocieś w oczach dobrze czytał.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Któż by nie chciał dać pół życia,
|
|
By mógł wyssać do upicia,
|
|
Wyssać duszą z ust twych słowa,
|
|
Które jeszcze uśmiech chowa!
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Niech tak będzie — rzekłam w końcu:
|
|
Kocham — bom też i kochała.
|
|
|
|
/ udając jego zapał /
|
|
|
|
«Co za szczęście, rozkosz, radość!
|
|
Dzięki niebu, ziemi, słońcu!…»
|
|
Tym życzeniom czyniąc zadość,
|
|
Już natura zubożała
|
|
Więcej dla cię nic nie miała.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Prawda, wyznać się nie boję,
|
|
Dopełniła wtenczas miary;
|
|
Lecz gdy zwiększa miłość moję,
|
|
Czyż nie winna zwiększać dary?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Za dni parę rzekłeś luby:
|
|
«Ach, to okno, ach, ta krata
|
|
Będą źródłem mojej zguby.
|
|
Patrz, jak różdżka różdżkę splata,
|
|
Jak ku sobie kwiat się skłania,
|
|
Któż nam, Klaro, tego wzbrania?»
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Miałżem w myśli mych zamęcie
|
|
Zimną kratę brać w objęcie?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Usłuchałam cię, Wacławie:
|
|
Dzień w dzień schodzim się w altanie,
|
|
Lecz i razem co dzień prawie
|
|
Nowe od cię mam żądanie —
|
|
Tobiem szczęście życia winna,
|
|
Ty nawzajem — chętnie wierzę;
|
|
Czemuż twoja miłość inna
|
|
Coraz nową postać bierze?
|
|
Kiedy rozkosz być przy tobie
|
|
Aż przepełnia serce moje,
|
|
Ty, niewdzięczny, w tejże dobie
|
|
Tłumisz tylko niepokoje.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ach, obecność mnie zastrasza,
|
|
Bo tak dotąd czynim mało,
|
|
By zapewnić przyszłość całą —
|
|
A przyszłością miłość nasza.
|
|
Z twoim stryjem ojca mego
|
|
Ciągłe sprawy, sprzeczki, kłótnie
|
|
Nic nie wróżą nam dobrego;
|
|
Raczej mówią, iż okrutnie
|
|
Będziem kiedyś rozdzieleni,
|
|
Jeśli…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Dokończ — pokaż drogę;
|
|
Ty czy ja tu pomóc mogę?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Tylko twoja wola zmieni,
|
|
Co się zdaje nie do zmiany.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Mówże, słucham.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Żem kochany,
|
|
Że cię kocham nad te nieba,
|
|
Że przy sobie żyć pragniemy,
|
|
To oboje dobrze wiemy;
|
|
Nie oboje, czego trzeba,
|
|
Aby zniszczyć to ukrycie,
|
|
W którym pełza nasze życie,
|
|
I nie truchleć, czy dzień szczęścia
|
|
Nie poprzedza dnia żałoby.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Czegóż trzeba? mów!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Zamęścia.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
O szalony, gdzież sposoby?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
W twojej woli.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
W woli stryja,
|
|
W woli ojca, powiedz raczej.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Co zawadza, to się mija,
|
|
Gdy nie może być inaczej.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
A, rozumiem! — Nie, Wacławie,
|
|
Gdzie mnie zechcesz, znajdziesz wszędzie
|
|
Zawsze twoją — prócz w niesławie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ależ, Klaro, moją żoną…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Któż to, powiedz, wiedzieć będzie,
|
|
Czyś poślubił wykradzioną…
|
|
Co za hałas? — Słyszę kroki!
|
|
Coraz bliżej!… idź bez zwłoki!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Jedno słowo.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Już ci dane.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Jak nie zmienisz, żyć przestanę.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ z czułością, jakby poprawiając /
|
|
|
|
Przestaniemy — jeśli zechcesz.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Pomyśl tylko, Klaro droga…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ wytrącając go prawie /
|
|
|
|
Ale idźże, idź, dla Boga!
|
|
|
|
/ przechodzi scenę /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SIÓDMA
|
|
|
|
/ Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Panie majster, proszę waści
|
|
Przyzwoicie, grzecznie, ładnie,
|
|
Nie murować tu z napaści,
|
|
Bo mu na grzbiet co upadnie.
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie,
|
|
Którzy młotki, piony, kielnie
|
|
W niepotrzebnym dzisiaj trudzie
|
|
Używacie arcydzielnie,
|
|
Idźcie wszyscy precz, do czarta!
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Będzie, widzę, rzecz uparta!
|
|
Ta hołota, jakby głucha,
|
|
Mego słowa ani słucha. —
|
|
No, Śmigalski! Nie trać czasu —
|
|
Ściągnij za kark! weź narzędzie!
|
|
Grzecznie, ładnie, bez hałasu,
|
|
Niech wszystkiemu koniec będzie.
|
|
Nic się nie bój — ja za tobą.
|
|
|
|
/ Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom, Papkin cofa się za róg domu. /
|
|
|
|
|
|
ŚMIGALSKI
|
|
|
|
Precz! precz!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ w oknie /
|
|
|
|
Stójcie! co to znaczy?
|
|
|
|
|
|
ŚMIGALSKI
|
|
|
|
Cześnik, pan mój, kazać raczy,
|
|
Aby muru nie kończono.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ w oknie /
|
|
|
|
Tak jest, każę, bo mam prawo.
|
|
Dalej naprzód, dalej żwawo!
|
|
|
|
/ Śmigalski posuwa się naprzód, Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu. /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Jakie prawo?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jak kupiono
|
|
Mur graniczny, tak zostanie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ależ luby, miły panie,
|
|
To szaleństwo z waszej strony —
|
|
I mur będzie naprawiony.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Wprzódy trupem go zaścielę.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ do mularzy /
|
|
|
|
Kończcie śmiało, przyjaciele,
|
|
Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Chcesz więc bójki?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mój Cześniku,
|
|
Mój sąsiedzie, luby, miły,
|
|
Przestań też być rozbójnikiem.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Co! jak! — Żwawo! bij, co siły!
|
|
|
|
/ Śmigalski ze swoimi ludźmi wstępuje na mur, mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego. /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Panie majster — ja w obronie.
|
|
Nic się nie bój — niechaj bije,
|
|
Kiedy go tam swędzą dłonie.
|
|
Dobrze! dobrze! — po czuprynie —
|
|
Ot-tak — lepiej! — co się wlezie! —
|
|
Nic się nie bój! — niechaj bije,
|
|
Niechaj bije! świat nie zginie!
|
|
Ja Cześnika za to skryję,
|
|
Gdzie nie widać ziemi, nieba!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ wołając za siebie /
|
|
|
|
Hej! Serwacy! daj gwintówkę,
|
|
Niechaj strącę tę makówkę —
|
|
Prędko!
|
|
|
|
/ Rejent zamyka okno. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ha, ha! fugas chrustas.
|
|
No, Śmigalski! dosyć będzie,
|
|
Daj półzłotka albo złoty
|
|
Baserunku dla hołoty,
|
|
Ale zabierz im narzędzie.
|
|
Dosyć, dosyć na dziś będzie.
|
|
|
|
/ zamyka okno /
|
|
|
|
/ Po odejściu wszystkich Papkin obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ sam /
|
|
|
|
Ha! hultaje, precz mi z drogi,
|
|
Bo na miazgę was rozgniotę —
|
|
Nie zostanie jednej nogi —
|
|
A mam diablą dziś ochotę!
|
|
Wielu was tam? chodź tu który!
|
|
Nie wylezie żaden z dziury?
|
|
O wy łotry! o wy tchórze!
|
|
Jutro cały zamek zburzę.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA ÓSMA
|
|
|
|
/ Papkin, Wacław /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ stanąwszy tuż za nim /
|
|
|
|
Jutro?
|
|
|
|
/ Papkin zdejmuje kapelusz. /
|
|
|
|
Mamże wracać w progi,
|
|
Które pewnie z przyszłą dobą
|
|
Zrówna z ziemią wyrok srogi? —
|
|
Wolę jeńcem iść za tobą!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ wkładając kapelusz na bakier /
|
|
|
|
Pardon mówisz?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Pardon, panie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Znasz me męstwo?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Jak zły szeląg.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Boisz mnie się!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Niesłychanie!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Pójdziesz za mną?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Pójdę, panie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Któż ty jesteś?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Jestem, panie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Lecz czym jesteś?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Czym ja jestem?
|
|
Jestem… jestem…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ chwytając za broń /
|
|
|
|
Cóż to znaczy!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
…Komisarzem mego pana.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Co? Rejenta?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie inaczéj.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Czy to, proszę, rzecz słychana!
|
|
Ledwie szlachcic na wioszczynę
|
|
Z pękiem długów się wydrapie —
|
|
Już mieć musi komisarza.
|
|
Dziw się potem, gdy się zdarza,
|
|
Że wołają: «Sto tysięcy!
|
|
Kto da więcéj!» A jak krzykną po raz trzeci,
|
|
Jakby z procy szlachcic leci
|
|
I do swego komisarza
|
|
Idzie w służbę za szafarza.
|
|
Ale chodźmy.
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Cześnikowi
|
|
Wielką radość jeńcem sprawię,
|
|
I zapewne do mnie powié,
|
|
Gdy mu zdobycz mą przedstawię:
|
|
«Niechaj Klara twą zostanie».
|
|
Chodź, mój jeńcze.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Idę, panie.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
AKT DRUGI
|
|
|
|
/ Pokój jak na początku aktu pierwszego. Cześnik siedzi przy stoliku. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIERWSZA
|
|
|
|
/ Cześnik, Papkin wchodzi, za nim Wacław, który zostaje przy drzwiach. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ rzucając się w krzesło /
|
|
|
|
A bierz licho takie znoje!
|
|
Ledwie idę, ledwie stoję —
|
|
Ależ bo to było żwawo!
|
|
Diablem gromił w lewo, w prawo —
|
|
Ledwie żyję. — Każ dać wina,
|
|
A starego. — Wyschła ślina —
|
|
Pot strugami ciecze z czoła —
|
|
Któż me dzieła pojąć zdoła!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ja, bom widział.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ha! widziałeś? —
|
|
Gracko? —
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Gracko — z tyłu stałeś.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Z tyłu, z przodu, nic nie znaczy,
|
|
Dobry rycerz wszędzie straszny.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ta bezczelność…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nie inaczéj,
|
|
Bezczelności trzeba było,
|
|
Aby walczyć z taką siłą.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Waszeć kłamiesz, mocium panie…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tylko słuchaj, słuchać warto:
|
|
Chciałem zdobyć rusztowanie,
|
|
Lecz skoczyłem tak zażarto,
|
|
Żem się znalazł z drugiej strony,
|
|
Przyciśnięty, otoczony
|
|
Mularzami, pachołkami,
|
|
Hajdukami, pajukami,
|
|
A — kroć kroci! Jak się zwinę!
|
|
Jak dwóch chwycę za czuprynę!
|
|
Dalej żwawo młynka z niemi —
|
|
Jak cepami wkoło młócę.
|
|
Ile razy się obrócę,
|
|
Po dziesięciu ich na ziemi.
|
|
Tak mi rosła wciąż mogiła,
|
|
A gdy z murem równa była,
|
|
Otworzyłem obie dłonie
|
|
I stanąłem na tej stronie.
|
|
Lecz co jeszcze…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Tfy! do czarta!…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Podziwienia rzecz jest warta,
|
|
Że uniosłem z sobą jeńca —
|
|
Teraz, panie, czekam wieńca.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ spostrzegłszy Wacława /
|
|
|
|
Cóż to znaczy?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ ocierając czoło /
|
|
|
|
Komisarza
|
|
Pana Milczka w jasyr wziąłem.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
A to po co? — jakim czołem?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ja zabieram, co się zdarza.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ do Wacława /
|
|
|
|
Waszeć z Bogiem ruszaj sobie
|
|
I uwiadom swego pana,
|
|
Że jak w jakim bądź sposobie
|
|
Mnie zaczepka będzie dana,
|
|
To mu taką fimfę zrobię,
|
|
Iż, nim rzuci wkoło okiem,
|
|
Wytnie kozła pod obłokiem. —
|
|
Waść się wynoś szybkim krokiem.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Poświęć się tu czyjej sprawie!
|
|
Walcz jak Achil, radź jak Kato,
|
|
Pozazdroszczą twojej sławie
|
|
I sto czartów dadzą za to.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ do Cześnika /
|
|
|
|
Przebacz, panie, słów niewiele,
|
|
Które wyrzec się ośmielę:
|
|
Jesteś gniewny na sąsiada,
|
|
Że ci czasem na zawadzie…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Czasem? — Zawsze!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
On powiada…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Niech nie słyszę o tym gadzie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Czy nie byłoby sposobu,
|
|
Ustąpiwszy ze stron obu,
|
|
Zapomniawszy przeszłe szkody,
|
|
Do sąsiedzkiej wrócić zgody?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ja z nim w zgodzie? — Mocium panie,
|
|
Wprzódy słońce w miejscu stanie!
|
|
Wprzódy w morzu wyschnie woda,
|
|
Nim tu u nas będzie zgoda!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Dzisiaj umysł niespokojny
|
|
Za porywczo sąd wyrzeka…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Od powietrza, ognia, wojny,
|
|
I do tego od człowieka,
|
|
Co się wszystkim nisko kłania,
|
|
Niech nas zawsze Bóg obrania.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Lepiej nisko niż nic wcale.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Brednia!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ale…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Nie ma ale!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie broń, panie, mieć nadziei…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Bronię, do kroć sto tysięcy!
|
|
I niech o nim nie wiem więcej,
|
|
Ni o jego
|
|
|
|
/ ironicznie zmierzając do Wacława /
|
|
|
|
kaznodziei,
|
|
Bo się obom, mocium panie,
|
|
Jakem szlachcic, co dostanie.
|
|
|
|
/ Odchodzi w drzwi środkowe /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DRUGA
|
|
|
|
/ Papkin, Wacław /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Diabeł pali w tym Cześniku.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Chcieć ich zbliżyć czasu szkoda.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Mało zysku, dużo krzyku.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Tych dwóch ludzi — ogień, woda.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Cóż, paniczu, będzie z nami?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ha, zostanę tu w niewoli.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Brałem jeńców tysiącami,
|
|
Co zawiśli od mej woli;
|
|
Bom lat dziesięć toczył boje,
|
|
Gdzie się lały krwawe zdroje,
|
|
Tak, że wkoło na mil cztery
|
|
Jak czerwone było morze. —
|
|
Tam zyskałem i ordery,
|
|
I tytuły, i honory;
|
|
Ale tego być nie może.
|
|
Zbyt to szczytne dla nas wzory;
|
|
Dziś utarczka jest igraszką,
|
|
A twa wolność będzie fraszką.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ja w niewoli tu zostanę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Prawo wstrzymać jest mi dane,
|
|
Alem zawsze był wspaniały,
|
|
Przyjmę zatem okup mały.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ja w niewoli zostać muszę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Znaj więc wielką moją duszę:
|
|
Jesteś wolny — idź do diaska.
|
|
A za wolność dasz, co łaska.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ja zostanę tu w niewoli.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ale Cześnik nie pozwoli.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Kto mnie ujął, niech mnie trzyma.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ale, bratku, sensu nié ma;
|
|
Nie daj grosza, a idź sobie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
I pół kroku stąd nie zrobię.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Idź, bom gotów użyć broni.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ zawsze z flegmą /
|
|
|
|
A ja tylko własnej dłoni.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Cóż za człowiek, u kaduka!
|
|
Samochcący guza szuka
|
|
I mnie jeszcze go nagoni.
|
|
|
|
/ do Wacława /
|
|
|
|
Bój się Boga — idź do czarta.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie, nie pójdę — tu zostanę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
A to jakaś ćma uparta!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ pokazując na sakiewkę /
|
|
|
|
Ale patrz no, bratku, co to?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Brzęknij tylko.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Złoto?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Złoto.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Będzie twoim.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Niech pan siada.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ale darmo nikt nie daje.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Wielka prawda! — Cóż wypada,
|
|
Abym zrobił? Gdyż zostaję
|
|
W położeniu arcyciasnym:
|
|
Za procentem moim własnym
|
|
Trzeba jeździć jak w konkury,
|
|
A w kieszeni, panie bracie,
|
|
Albo pustki, albo dziury.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Kocham Klarę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Otóż macie!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
I chcę zostać tu przy Klarze.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
To źle.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ chowając sakiewkę /
|
|
|
|
Czy źle?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ zatrzymując mu rękę /
|
|
|
|
Niekoniecznie,
|
|
Ale Cześnik w tym zamiarze
|
|
Będzie pewnie działać sprzecznie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Niechaj nie wie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jak się dowie?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Niech mnie przyjmie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Trudno będzie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ brzęcząc złotem /
|
|
|
|
Tu początek, koniec w głowie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
A jak Cześnik na mnie wsiędzie?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nic nie znaczy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ba! jak komu.
|
|
|
|
/ wzruszając głową /
|
|
|
|
I dla Klary — komisarza.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Jestem Wacław.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Syn Rejenta!
|
|
O dla Boga! I w tym domu!
|
|
Waszmość obu nas naraża,
|
|
Oba idziem na praszczęta.
|
|
|
|
/ Wacław brzęknął sakiewką. /
|
|
|
|
Brzęczy pięknie…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Miej za dane,
|
|
Jeśli w służbie tu zostanę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ha! spróbuję…
|
|
|
|
/ chce wziąć sakiewkę /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ odsuwając /
|
|
|
|
Później nieco —
|
|
Lecz pamiętaj, że z mej wieży
|
|
Szybko kulki na dół lecą —
|
|
Fiut z wiatrówki — Papkin leży…
|
|
Gdyby zdradzić chęć go jęła.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
W skrytym toku tego dzieła
|
|
Tak postąpię, jak należy,
|
|
Nie zważając na przymówkę.
|
|
Ale, Waciu, jak mnie kochasz,
|
|
Dzisiaj jeszcze spal wiatrówkę.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie trać czasu.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Idę, idę.
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Diabeł nadał tryumf taki!
|
|
Coraz głębiej włażę w biédę.
|
|
W moim jeńcu mam rywala —
|
|
Przykro z bliska — gorzej z dala —
|
|
Tamten zamknie, ten zastrzeli —
|
|
A bodaj cię diabli wzięli!
|
|
|
|
/ wracając ode drzwi /
|
|
|
|
A sakiewka?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Zostać może.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
W samej rzeczy?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie inaczéj.
|
|
|
|
/ Papkin wychodzi środkowymi drzwiami. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA TRZECIA
|
|
|
|
/ Wacław, Klara /
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Co wyrabiasz, o mój Boże!
|
|
Trzeba by mi być w rozpaczy,
|
|
Żebym tylko czasu miała.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Co się stało? co się dzieje?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Jeszcze mi się w oczy śmieje!
|
|
Ja wiem wszystko, bom słuchała —
|
|
Chcesz tu zostać.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Cóż w tym złego?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Miej rozsądek.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Cóż mi z niego?
|
|
Kiedy już jest dowiedzione,
|
|
Że rozsądku zwykłą drogą
|
|
Niezawodnie połączone
|
|
Losy nasze być nie mogą.
|
|
Po cóż w dawnej trwać kolei?
|
|
Dalej żwawo manowcami,
|
|
Gdzie zadnieje brzask nadziei,
|
|
Gdzie mniej ciemno jest przed nami!
|
|
Nie rzucajmy na bok okiem,
|
|
Bo przepaści pewnie wkoło,
|
|
Ale w niebo wzniósłszy czoło,
|
|
Śmiałym naprzód idźmy krokiem.
|
|
A jeżeli stałość będzie
|
|
Towarzyszyć w naszym pędzie,
|
|
Mimo sporu, przeszkód wielu
|
|
Dojdziem przecie kiedyś celu.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Dobrze mówisz, idźmy śmiało!
|
|
Prostą drogą zyszczym mało,
|
|
Przekonałeś, przyjacielu;
|
|
Lepiej mówisz niż dziś rano,
|
|
Gdyś ucieczkę z sobą radził.
|
|
Ale nużby cię poznano?
|
|
Nużby Papkin ufność zdradził?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie patrz w przepaść, moja droga,
|
|
Tu do serca nachyl skronie:
|
|
Prędko zniknie każda trwoga,
|
|
Gdy w miłości wzrok utonie.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Zostań zatem w imię Boże,
|
|
Masz ode mnie pozwolenie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Twoje, Klaro, nie pomoże,
|
|
Lubo z życiem równie cenię.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
I do stryja trafim może,
|
|
A to wolą Podstoliny.
|
|
Bo wiedz, iż w tej właśnie chwili
|
|
Miłość sobie oświadczyli —
|
|
Ona skromna, raczka spiekła,
|
|
Ale rączkę mu przyrzekła.
|
|
Ująć ci ją łatwo będzie,
|
|
Pochlebiając w każdym względzie.
|
|
Chwal bez miary rozum, cnoty,
|
|
Piękność, kształtność jej osoby,
|
|
A czym zechcesz, w naszym domu
|
|
Tej zostaniesz jeszcze doby.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Z komisarza na pisarza!
|
|
Zły coś pozór stąd wynika!
|
|
Ależ znowu, wszak się zważa
|
|
Honor służby u Cześnika.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Biegnę, powiem Podstolinie,
|
|
Że ktoś z prośbą tu ją czeka.
|
|
|
|
/ podając mu rękę /
|
|
|
|
Miej nadzieję — złe przeminie —
|
|
Chwila szczęścia niedaleka.
|
|
|
|
/ odchodzi w drzwi prawe /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA CZWARTA
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Przed godziną z trwogi mdleje,
|
|
Za godzinę — wzorem męstwa.
|
|
To nie widzi podobieństwa,
|
|
To ma więcej niż nadzieję. —
|
|
O płci piękna, luba, droga!
|
|
Twoja radość, twoje żale
|
|
To jeziora lekkie fale:
|
|
Jedna drugą ciągle ściga,
|
|
Ta się schyla, ta się dźwiga,
|
|
Ale zawsze w blasku słońca,
|
|
Zawsze czysta i bez końca! —
|
|
A my dumni władcy świata,
|
|
Mimo siebie pochwyceni,
|
|
Za tym cieniem, co ulata,
|
|
Całe życie, z chwili w chwilę,
|
|
Przepędzamy jak motyle.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIĄTA
|
|
|
|
/ Wacław, Podstolina z drzwi prawych. /
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Gdzież suplikant? — O cóż prosi?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ z niskim ukłonem /
|
|
|
|
Tu jest natręt.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Ty młodzianie?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ jeszcze nachylony /
|
|
|
|
Zbyt się winnym może stanie,
|
|
Iż tak śmiało wzrok podnosi…
|
|
Ha!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Co widzę!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Anna!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Wacław!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ z pomieszaniem /
|
|
|
|
Nie wiem wprawdzie…
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
To spotkanie!…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ty więc jesteś Podstoliną?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Nie wiedziałżeś?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ jak wprzódy /
|
|
|
|
Przed godziną…
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Co tu mówić! — z jakiej roli? —
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Nie wiedziałżeś, że podstoli
|
|
Czepiersiński, mąż mój trzeci,
|
|
Niech nad duszą Bóg mu świeci,
|
|
Zaślubiwszy mnie na wiosnę,
|
|
Już w jesieni leżał w grobie?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Tak, tak, przypominam sobie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Oddał ducha na mym łonie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ roztargniony /
|
|
|
|
Oddał? — tak, tak, oddał pewnie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Zapłakałam zrazu rzewnie:
|
|
Nie mieć męża mocno boli;
|
|
Lecz i smutek w czasie tonie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ roztargniony /
|
|
|
|
Więc utonął pan Podstoli…
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Któż powiada?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie powiada?
|
|
Dobrze. — Zatem odejść muszę.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ zatrzymując go /
|
|
|
|
Co on myśli? co on gada?
|
|
Ty szalejesz, na mą duszę!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
To być może.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ czule /
|
|
|
|
Ja cię zwiążę,
|
|
Ja cię zamknę, drogi książę.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ach, nie powtórz tego słowa!
|
|
Patrz, jak wstydem cały płonę
|
|
Za studenckie przewinienia.
|
|
Ni tytułu, ni imienia
|
|
Wacław dalej nie zachowa.
|
|
Bo te były —
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Cóż?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Zmyślone.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Wszystko?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Wszystko, co do joty.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
I nie księciem?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ani trochę.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Cóż za powód?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Myśli płoche,
|
|
Szał młodości — chęć pustoty —
|
|
Jednym słowem, coś bez celu
|
|
Jak to każde głupstwo prawie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Ależ miłość twa, Wacławie?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Siedźże teraz w wilczym dole!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Ten rumieniec na twym czole
|
|
Jak tłumaczyć? — Ja czekałam,
|
|
W całej Litwie cię szukałam,
|
|
Lecz o księciu Radosławie
|
|
Nikt nie wiedział, nie mógł wiedzieć.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Byłem… młody…
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ powtarzając ironicznie /
|
|
|
|
«Byłem młody?»
|
|
Ale biegły w swojej sztuce.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Tego nie wiem.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Są dowody.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
A to jakie?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Twoja zdrada.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Żem się zmienił, być to może;
|
|
Trudnoż kochać nieustannie!
|
|
Lecz gdy karcić mnie wypada,
|
|
Cóż przystoi zmiennej Annie? —
|
|
Nie szukałaś zbyt daleko,
|
|
Nie czekałaś czas zbyt długi —
|
|
Podstolemu spadło wieko,
|
|
Już ci Cześnik na usługi,
|
|
I niech dzisiaj Cześnik ziewnie,
|
|
Jutro krajczy będzie pewnie.
|
|
Ja wyrzutów ci nie robię,
|
|
Owszem, owszem, szczęść ci Boże,
|
|
Lecz co czynić wolno tobie,
|
|
Niechże każdy czynić może.
|
|
Gdym więc zmieniał czucia moje,
|
|
Szedłem tylko w twoje ślady;
|
|
I zdradzaliśmy oboje,
|
|
Lub też wcale nie ma zdrady.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Jestem wdową, mój Wacławie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ja żonaty jestem prawie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Któż ty jesteś, ty zbyt znany?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Wacław Milczek.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Syn Rejenta?!
|
|
Tu, w tym domu…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ kończąc /
|
|
|
|
Zabłąkany.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Jestem trwogą wskróś przejęta —
|
|
W oczach ciemno — serce bije —
|
|
Jak cię Cześnik tu odkryje!…
|
|
Jak rywala pozna w tobie!…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ach, nie znajdzie go już we mnie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Nie zapieraj się daremnie:
|
|
Wszak błagałeś Podstolinę,
|
|
By do ciebie wyjść raczyła.
|
|
Czegóż żądasz?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Niechaj zginę,
|
|
Jeśli sam wiem. — Bywaj zdrowa!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ zatrzymując go /
|
|
|
|
Zawsze jeszcze dawna głowa!
|
|
Stój, nie odchodź!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Ach, Papkinie,
|
|
Wziąłeś, wziąłeś mnie w niewolę!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Tyś kochany był jedynie;
|
|
Nad sto książąt ciebie wolę! —
|
|
Do mych komnat chodź w ukrycie,
|
|
Tam bezpieczny będziesz, luby,
|
|
Bo cię broni moje życie,
|
|
Bo z obrony szuka chluby.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SZÓSTA
|
|
|
|
/ Podstolina, Wacław, Klara z drzwi prawych. /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ ujrzawszy Klarę, boleśnie /
|
|
|
|
Ach!
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ wesoło /
|
|
|
|
I cóż?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
To jest…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nic nié ma…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ do Podstoliny /
|
|
|
|
Czegóż żąda?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Co powiedzieć?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Dobrze idzie — już z nim trzyma.
|
|
|
|
/ głośno /
|
|
|
|
Nie powinnam może wiedzieć?
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
O, dlaczego!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Wielkiej wagi
|
|
Jest interes jegomości,
|
|
Działać trudno bez rozwagi.
|
|
Zatem, proszę, nie mów słowa,
|
|
Że o jego wiesz bytności —
|
|
Później całą rzecz wyłuszczę.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ cicho do Podstoliny /
|
|
|
|
Ja odejdę.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ podobnież /
|
|
|
|
Ja nie puszczę.
|
|
|
|
/ głośno /
|
|
|
|
Proszę z sobą waszmość pana!
|
|
Jego sprawa zawikłana,
|
|
Muszę przejrzeć dokumenta.
|
|
|
|
/ do Klary, całując ją w czoło /
|
|
|
|
A Klarunia niech pamięta
|
|
Nie powiadać nic nikomu.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Nikt się w tym nie dowie domu.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Bo nad miarę nam zaszkodzi;
|
|
Później powiem, o co chodzi.
|
|
|
|
/ odchodzi kiwnąwszy na Wacława, który ze spuszczoną głową odchodzi za nią w drzwi prawe /
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ sama /
|
|
|
|
Śmieszniejszego cóż być może,
|
|
Jak gdy zwodzić chce zwiedziony!
|
|
Ach, jak Wacław w swej pokorze
|
|
Zdał się wzywać jej obrony!
|
|
Ledwiem, ledwie śmiech wstrzymała,
|
|
Ale hola, hola, panno!
|
|
Do tryumfu nie masz prawa;
|
|
Choć początek dobry miała,
|
|
Nie wygrana przeto sprawa.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SIÓDMA
|
|
|
|
/ Klara, Papkin /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jak w dezertej Arabiji
|
|
Złotosiejny wzrok Febowy
|
|
Niesie skwarem śmierć liliji,
|
|
Aż nakłoni białej głowy;
|
|
A zebrana na błękicie
|
|
Płodorodna kropla rosy
|
|
Wraca zwiędłej nowe życie
|
|
I unosi pod niebiosy —
|
|
Równo-władna, równo-czynna
|
|
Prezencyja twoja miła,
|
|
Starościanko miodopłynna,
|
|
|
|
/ z ukłonem /
|
|
|
|
Dla twojego sługi była.
|
|
Jużem bliski był zwiędnienia,
|
|
Gdy twe oko wszystko zmienia.
|
|
Oby kiedyś dały bogi,
|
|
Abym niosąc odwet drogi,
|
|
Nim czas raźniej machnie kosą,
|
|
Był twym żarem, był twą rosą.
|
|
|
|
/ ukłon głęboki /
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ ironicznie całą tę scenę, oddając niski ukłon /
|
|
|
|
Równie z rytmu jak z oręża
|
|
Tak sławnego dostać męża
|
|
Jest zaszczytem białogłowy;
|
|
Ale każdy dziś młodzieniec
|
|
Miłosnymi, czczymi słowy
|
|
Zwykł przeplatać ślubny wieniec,
|
|
Trudno zawsze dawać wiarę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Czyż nie wierzyć, wielkie nieba!
|
|
Że się kocha piękną Klarę?
|
|
Czyliż na to przysiąg trzeba?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Że się kocha — nie potrzeba;
|
|
A że zawsze równie będzie
|
|
I przysięga nic nie znaczy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ach, na serca mego grzędzie
|
|
Niech twe ziarnko bujać raczy:
|
|
A zadatek ten twój mały
|
|
Puści korzeń wiecznotrwały.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
W dawnych czasach rycerz prawy,
|
|
Lubo zdobion wieńcem sławy,
|
|
Lubo staczał krwawe boje,
|
|
Nim oświadczył miłość swoję —
|
|
Ku czci drogiej swej kochanki
|
|
W turniejowe wjeżdżał szranki,
|
|
Tam na kopią dzielnie gonił,
|
|
Po dziesięciu zsadzał z koni,
|
|
I dopiero gdy się skłonił
|
|
Wziąć nagrodę z lubej dłoni,
|
|
Błagał, aby sercu miła
|
|
Kochać mu się pozwoliła —
|
|
By mu wolno pod jej barwą
|
|
Kruszyć kopie, miecze ścierać,
|
|
Dla niej tylko żyć, umierać!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Z tego stroju i z tej broni
|
|
Marsowego znać piastuna,
|
|
Co w rycerskiej zbiegł pogoni
|
|
Od bieguna do bieguna.
|
|
Oby moja Artemiza,
|
|
Światu groźne to żelazo,
|
|
Krwią jak gąbka napęczniałe,
|
|
Przemówiło choć tą razą
|
|
Wam na wiarę, mnie na chwałę —
|
|
|
|
/ z coraz większym zapałem /
|
|
|
|
Gdzie na skale gród kamienny,
|
|
Gdzie działami mur brzemienny,
|
|
Gdzie bagnetów ostre wały,
|
|
Gdzie sklepienie z dzid i szabli —
|
|
Tam był Papkin — lew zuchwały!
|
|
Strzelec boski! — rębacz diabli!
|
|
Jęk, szczęk, krzyk, ryk, śmierć dokoła —
|
|
Tu bezbronny pardon woła,
|
|
Tu dziewica ręce łamie,
|
|
Matka płacze, dziecię kwili,
|
|
Ale spada moje ramię:
|
|
Ci, co żywi, już nie żyli.
|
|
|
|
/ Klara parska śmiechem. /
|
|
|
|
Przebacz zapał zgrozo-krwawy
|
|
Rycerskiego uniesienia,
|
|
Ale widzisz: dość mam sławy,
|
|
Brak mi tylko pozwolenia,
|
|
Bym w fortunnych stanął rzędzie,
|
|
Których celem Klara będzie.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Więc zezwalam.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ klękając /
|
|
|
|
Przyjmij śluby…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Hola! teraz lata próby,
|
|
W nich dowody posłuszeństwa,
|
|
Wytrwałości i śmiałości.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
O królowo wszechpiękności!
|
|
Ornamencie człowieczeństwa!
|
|
Powiedz: «W ogień skocz, Papkinie» —
|
|
A twój Papkin w ogniu zginie.
|
|
|
|
/ wstaje /
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Nie tak srogie me żądanie:
|
|
Klejnot rycerskiego stanu
|
|
Pastwą ognia nie zostanie.
|
|
Lecz powtarzam waszmość panu:
|
|
Posłuszeństwa, wytrwałości
|
|
I śmiałości żądam próby.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
W każdej znajdę powód chluby.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Posłuszeństwa chcąc dać miarę
|
|
Milczeć trzeba sześć miesięcy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nic nie gadać?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Tak — nic więcéj.
|
|
Wytrwałości zaś dam wiarę,
|
|
Gdy o chlebie i o wodzie…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tylko, przebóg, niezbyt długo.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Rok i dni sześć.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ boleśnie /
|
|
|
|
Jestem w grobie…
|
|
|
|
/ z ukłonem /
|
|
|
|
Ale zawsze twoim sługą.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Zaś śmiałości — w tym sposobie
|
|
Da mi dowód, kto dać zechce:
|
|
W oddalonej stąd krainie
|
|
Jadowity potwór słynie,
|
|
Najmężniejszym trwogą bywa,
|
|
Krokodylem się nazywa.
|
|
Niech go schwyci i przystawi,
|
|
Moje oko nim zabawi;
|
|
Bom ciekawa jest nad miarę
|
|
Widzieć żywą tę poczwarę.
|
|
To jest wolą niewzruszoną —
|
|
A kto spełni, co ja każę,
|
|
Ten powiedzie przed ołtarze,
|
|
Tego tylko będę żoną.
|
|
|
|
/ ukłoniwszy się, odchodzi w drzwi prawe /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA ÓSMA
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ po długim milczeniu /
|
|
|
|
Krrrokodyla!
|
|
|
|
/ ironicznie /
|
|
|
|
Tylko tyle!
|
|
Co za koncept, u kaduka!
|
|
Pannom w głowie krokodyle,
|
|
Bo dziś każda zgrozy szuka.
|
|
To dziś modne, wdzięczne, ładne,
|
|
Co zabójcze, co szkaradne! —
|
|
Dawniej młoda panieneczka
|
|
Mile rzekła kochankowi:
|
|
«Daj mi, luby, kanareczka» —
|
|
A dziś każda swemu powié:
|
|
«Jeśli nie chcesz mojej zguby,
|
|
Krrokodyla daj mi, luby!»
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Post, milczenie — wszystko fraszka,
|
|
Straży przy mnie nie postawi. —
|
|
Ale potwór nie igraszka,
|
|
Czart, nie Papkin go przystawi.
|
|
|
|
/ idzie ku drzwiom prawym i spotyka się z wybiegającym Wacławem /
|
|
|
|
Ha!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Co?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nic.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ rzucając mu sakiewkę /
|
|
|
|
Masz — milcz, bo wiesz!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ chwytając sakiewkę /
|
|
|
|
Wiem.
|
|
|
|
/ Wacław odchodzi. Po krótkim milczeniu. /
|
|
|
|
Wiem? — Nic nie wiem! — Czy zostaje,
|
|
Czy odchodzi, za co daje,
|
|
Nie wiem wcale. — Wiem, że złoto,
|
|
Wiem, że dając zrobił ładnie,
|
|
Ale nie wiem, od Cześnika
|
|
Czy mi na kark co nie spadnie. —
|
|
Wiem, jak zdradzę zalotnika,
|
|
Że z wiatrówki dmuchnąć gotów,
|
|
Ale nie wiem, nie wiem wcale,
|
|
Czy na końcu z tych obrotów
|
|
Od Cześnika łeb ocalę. —
|
|
Wiem i nie wiem — sprawa diabla:
|
|
Tutaj kulka, a tu szabla —
|
|
Jednak dobrze rzekł pan Benet:
|
|
|
|
/ podrzucając sakiewkę /
|
|
|
|
Beatus, qui tenet.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DZIEWIĄTA
|
|
|
|
/ Papkin, Cześnik z drzwi środkowych. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Winszuj, waszmość, mi sukcesu!
|
|
Dzisiaj moje zrękowiny:
|
|
Już finalnie, bez regresu
|
|
Słowom dostał Podstoliny.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ja wiem, jak to przyszło drogo:
|
|
Wszak ci moją to robotą.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
O! waściną! — Patrzcie no go!
|
|
Mnie się waszeć pytaj o to.
|
|
|
|
/ oglądnąwszy się /
|
|
|
|
Tak mi się tam w dobrą chwilę
|
|
Nawinęła snadnie, mile,
|
|
Dała zezek, umizg taki,
|
|
Żem posunął w koperczaki. —
|
|
Ona daléj w ceregiele —
|
|
Ni siak, ni tak, tędy, siędy,
|
|
A ja sobie coraz bliżej,
|
|
Śród chychotek, śród gawędy
|
|
Bliżej… bliżej… cmok! nareszcie —
|
|
|
|
/ dobrodusznie /
|
|
|
|
A! zrobiłem wstyd niewieście;
|
|
Jak alkiermes wskróś spłonęła —
|
|
Mnie konfuzja ogarnęła —
|
|
Tak że wziąwszy za pas nogi,
|
|
Chciałem drapnąć za trzy progi. —
|
|
Wtedy ona, mocium panie,
|
|
Zawołała: «Stój, Macieju —
|
|
Niech się twoja wola stanie,
|
|
Ja przyjmuję ją w pokorze —
|
|
Masz ten pierścień — szczęść nam Boże!»
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Daj go kaci! wielka sztuka!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ w złości /
|
|
|
|
Z rewerencją, u kaduka,
|
|
Bo…
|
|
|
|
/ wskazuje drzwi /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
A zawsześ w gniewie skory.
|
|
Jakie by to były spory,
|
|
Gdybym nie miał krwi zimniejszej —
|
|
Ale mówmy o ważniejszej
|
|
Teraz rzeczy.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ja tak radzę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ów młodzieniec od Rejenta,
|
|
Co mnie długo popamięta,
|
|
Bardzo prosi, czy nie może
|
|
Przy waszmości zostać dworze.
|
|
Zdatny, zwinny, wierny będzie,
|
|
Lecz co z tego?
|
|
|
|
/ tajemnie /
|
|
|
|
Mówią wszędzie,
|
|
Że za kołnierz nie wyleje.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Nie wyleje czy wyleje —
|
|
Miejsca u mnie nie zagrzeje:
|
|
Bo nie będę z ziemi zbierał,
|
|
Co Milczkowi z nosa spadnie…
|
|
Chyba gdyby się opierał,
|
|
Chciał zatrzymać samowładnie,
|
|
Wtedy przyjmę na przekorę.
|
|
Będziesz mógł to poznać snadnie,
|
|
Bo imprezę inną biorę:
|
|
Za dzisiejszą mą swawolę
|
|
I że w murze gdzieś tam dziura,
|
|
Gotów pieniać mnie szlachciura —
|
|
Więc krzyżową skończyć wolę,
|
|
Pójdziesz wyzwać, mocium panie;
|
|
Circa quartam i niech mi stanie
|
|
U trzech kopców w Czarnym Lesie,
|
|
|
|
/ do siebie /
|
|
|
|
Jak mu utnę jedno ucho,
|
|
A czej z drugim się wyniesie!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Lepiej pisać.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
A, broń Boże!
|
|
Tam objaśnień, tam namowy,
|
|
Tam potrzeba tęgiej głowy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Muszę przyznać się waszmości:
|
|
Od ostatniej mej słabości
|
|
Tak zgłupiałem!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
To być może.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Zatem…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Wykręt nie pomoże.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Miejże, człeku, Boga w duszy,
|
|
Nie wysyłaj nieboraka;
|
|
Nim mu w lesie utniesz uszy,
|
|
Mnie tam spotka hańba jaka —
|
|
Wszakżeś mówił dzisiaj rano:
|
|
«Miłe mi jest jeszcze życie,
|
|
Gotów otruć, zabić skrycie».
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Skrycie — nie, na boskim świecie!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ niekontent /
|
|
|
|
Ej tam, co tam!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Tać ci przecie
|
|
Mnie pod nosem łba nie utnie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Diabeł nie śpi.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Bałamutnie!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ pokazując powieszenie /
|
|
|
|
A nużby mnie…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ grożąc /
|
|
|
|
Niech spróbuje!
|
|
Taką bym mu kurtę skroił!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Diabliż mi tam po tej kurcie,
|
|
Jak zadyndam gdzie na furcie.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ głaszcząc go /
|
|
|
|
Wiesz co, Papciu — spraw się ładnie,
|
|
A w kieszonkę grubo wpadnie.
|
|
|
|
/ całuje go w czoło i odchodzi w drzwi lewe, Papkin, ze skrzywioną twarzą i kiwając głową, w drzwi środkowe /
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
AKT TRZECI
|
|
|
|
/ Pokój Rejenta. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIERWSZA
|
|
|
|
/ Rejent siedzi przy stoliku i pisze. Dwóch mularzy przy drzwiach stoi. /
|
|
|
|
/ Rejent, MULARZE /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mój majstruniu, mówcie śmiało,
|
|
Opiszemy sprawę całą;
|
|
Na te ciężkie nasze czasy
|
|
Boskim darem takie basy.
|
|
Każdy kułak spieniężymy:
|
|
Że was bito, wszyscy wiémy.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Niekoniecznie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Bili przecie,
|
|
Mój majstruniu.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Niewyraźnie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Czegóż jeszcze wam nie stało?
|
|
Bo machano dosyć raźnie.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Ot, szturknięto tam coś mało.
|
|
|
|
|
|
DRUGI MULARZ
|
|
|
|
Któż tam za to skarżyć zechce!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Lecz kto szturka, ten nie łechce?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Ha! Zapewne.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
A więc bije?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Oczywiście.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Komu kije
|
|
Porachują kości w grzbiecie,
|
|
Ten jest bity — wszak to wiecie?
|
|
A kto bity, ten jest zbity?
|
|
Co?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Ha! dobrze pan powiada,
|
|
Ten jest zbity.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Więc was zbili,
|
|
To rzecz jasna, moi mili.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Ta, już jakoś tak wypada.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ napisawszy /
|
|
|
|
Skaleczyli?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
A, broń Boże!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nie, serdeńko?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Ach, nie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Przecie
|
|
Znak, drapnięcie?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
/ pomówiwszy z drugim /
|
|
|
|
Znajdziem może.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
A drapnięcie, pewnie wiecie,
|
|
Mała ranka, nic innego.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Tać, tak niby.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mała, wielka,
|
|
Jednym słowem, rana wszelka
|
|
Skąd pochodzi?
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Niby… z tego…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Z skaleczenia.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Nie inaczej.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mieć więc ranę tyle znaczy,
|
|
Co mieć ciało skaleczone:
|
|
Że zaś raną jest drapnięcie,
|
|
Więc zapewnić możem święcie,
|
|
Że jesteście skaleczeni,
|
|
Przez to chleba pozbawieni.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
O! to znowu…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Pozbawiony
|
|
Jesteś, bratku, i z przyczyny,
|
|
Że ci nie dam okruszyny —
|
|
|
|
/ pisze /
|
|
|
|
Zatem, zatem skaleczeni,
|
|
Przez to chleba pozbawieni,
|
|
Z matką — żoną — czworgiem dzieci.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Nie mam dzieci.
|
|
|
|
|
|
DRUGI MULARZ
|
|
|
|
Nie mam żony.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Co? nie macie? — nic nie szkodzi —
|
|
Mieć możecie — tacy młodzi.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Ha!
|
|
|
|
|
|
DRUGI MULARZ
|
|
|
|
Tać prawda.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ napisawszy /
|
|
|
|
Akt skończony.
|
|
Teraz jeszcze zaświadczycie,
|
|
Że nastawał na me życie.
|
|
Stary Cześnik, jęty szałem,
|
|
Strzelał do mnie.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Nie widziałem.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Wołał strzelby.
|
|
|
|
|
|
DRUGI MULARZ
|
|
|
|
Nie słyszałem.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Wołał wprawdzie: «Daj gwintówki!» —
|
|
Lecz chciał strzelać do makówki.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Do makówki… do makówki…
|
|
No, no, dosyć tego będzie —
|
|
Świadków na to znajdę wszędzie —
|
|
Nie brak świadków na tym świecie,
|
|
Teraz chodźcie — bliżej! bliżej! —
|
|
Znakiem krzyża podpiszecie. —
|
|
Michał Kafar trochę niżej —
|
|
Tak, tak — Maciej Miętus — pięknie! —
|
|
Za ten krzyżyk będą grosze,
|
|
A Cześniczek z żółci pęknie.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Najpokorniej teraz proszę,
|
|
Coś z dawnego nam przypadnie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Cześnik wszystko będzie płacił.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Jakoś, panie, to nieładnie…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Byleś wasze nic nie stracił.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Tum pracował…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ popychając ich ku drzwiom /
|
|
|
|
Idźże z Bogiem,
|
|
Bo się poznasz z moim progiem.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
Tu zapłata, każdy powie…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ popychając ku drzwiom /
|
|
|
|
Idź, serdeńko, bo cię trzepnę.
|
|
|
|
|
|
MULARZ
|
|
|
|
/ we drzwiach /
|
|
|
|
Ależ przecie…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ zamykając drzwi /
|
|
|
|
Bądźcie zdrowi!
|
|
Dobrzy ludzie, bądźcie zdrowi!
|
|
|
|
/ wracając /
|
|
|
|
Czapkę przedam, pas zastawię,
|
|
A Cześnika stąd wykurzę;
|
|
Będzie potem o tej sprawie
|
|
Na wołowej pisał skórze.
|
|
Lecz tajemne moje wieści,
|
|
Jeśli wszystkie z prawdą zgodne,
|
|
Tym, czym teraz serce pieści,
|
|
Najboleśniej go ubodnę.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DRUGA
|
|
|
|
/ Rejent, Wacław /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
W czas przychodzisz, drogi synu,
|
|
Pomówimy słówek parę. —
|
|
|
|
/ siada i daje znak synowi, aby usiadł /
|
|
|
|
Z niejednego twego czynu
|
|
Niezachwianą wziąłem wiarę,
|
|
Iż wstępując w moje ślady,
|
|
Pobożności kroczysz drogą;
|
|
Że złe myśli, podłe rady
|
|
Nigdy zwieść cię z niej nie mogą.
|
|
Rade temu serce moje,
|
|
Quandoquidem już przy grobie,
|
|
Żyję tylko jeszcze w tobie.
|
|
|
|
/ ociera łzy /
|
|
|
|
Sekatury — gorzkie znoje,
|
|
W nieustannej alternacie
|
|
Składam kornie ciebie gwoli
|
|
Przy Najwyższym Majestacie;
|
|
Bo ja tylko, moje dziecię,
|
|
Do fortunnej twojej doli
|
|
Aspiruję jeszcze w świecie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Łaski ojca dobrodzieja,
|
|
Acz nieczęsty, dowód drogi.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
W tobie jedna ma nadzieja,
|
|
Lecz zazdroszczą mi jej wrogi;
|
|
Syna z ojcem chcą rozdzielić,
|
|
Chcą się smutkiem mym weselić.
|
|
Złego ducha pną mamidła,
|
|
Twej młodości stawią sidła.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie rozumiem.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nie rozumiesz?
|
|
Starościanka…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Cna dziewica,
|
|
Tę ubóstwiać…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Skrycie umiesz…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Jeśli była tajemnica,
|
|
To dlatego, żem chciał wprzody
|
|
Do sąsiedzkiej skłonić zgody.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mnie z Cześnikiem? — O mój Boże!
|
|
Któż jej więcej pragnąć może
|
|
Niż ja, człowiek bogobojny.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Zezwól zatem, abym z Klarą…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Być nie może żadną miarą;
|
|
Cześnik burda, ja spokojny.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Lecz cóż Klara temu winna,
|
|
Że czasami stryj szalony?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Czy tam winna, czy niewinna,
|
|
Innej waści trzeba żony;
|
|
I, serdeńko, będzie inna.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ach, mój ojcze, wyrok srogi…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nieodmienny, synku drogi.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Moja dola, rzekłeś przecie,
|
|
Jednym celem na tym świecie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Bóg to widzi i ocenia.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ja ją kocham.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ z uśmiechem /
|
|
|
|
To się zdaje.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie przeżyję rozłączenia.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ja się tego nie przestraszę.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
I przysięgam.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ surowo /
|
|
|
|
Zamilcz wasze!
|
|
|
|
/ ze słodyczą /
|
|
|
|
Co los spuści, przyjąć trzeba:
|
|
Niech się dzieje wola nieba. —
|
|
Lecz, serdeńko, gdyś tak stały,
|
|
Gdzież dawniejsze twe zapały?
|
|
Milczysz — jakże?
|
|
|
|
/ ironicznie /
|
|
|
|
Nie do wiary,
|
|
Jak o wszystkim wie ten stary!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Młodość… może…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Podstolina
|
|
Była quondam ta jedyna!
|
|
Ta wybrana! Ta kochana!
|
|
Teraz bawi u Cześnika.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ z pośpiechem /
|
|
|
|
Zaręczona Cześnikowi.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Póty temu nie uwierzę,
|
|
Póki sama nie odpowié.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie odpowié? Podstolina?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Zapytałem ją w tej mierze;
|
|
A jeżeli Bóg dozwoli,
|
|
Przyjmie rękę mego syna.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Lecz nie przyjmie syn jej ręki.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Syn posłuszny, Bogu dzięki. —
|
|
Intercyzę przyłączyłem,
|
|
Gdzie dokładnie wyraziłem:
|
|
Która zerwać zechce strona,
|
|
Ta zapłaci sto tysięcy.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Moje szczęście warte więcéj.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Szczęściem będzie taka żona.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Wprzód mogiła mnie przykryje…
|
|
Lecz i Cześnik jeszcze żyje,
|
|
On nas spali w pierwszym pędzie.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ z flegmą, jak zawsze /
|
|
|
|
Ha! — to Cześnik wisieć będzie.
|
|
Niech się dzieje wola nieba,
|
|
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ojcze!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Synu!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ostre noże
|
|
Topisz w sercu syna twego.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nie ma złego bez dobrego.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Zmień twój rozkaz.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Być nie może.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ rzucając mu się do nóg /
|
|
|
|
Ach, litości!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Tę zyskałeś!
|
|
Patrz, ja płaczę.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ wstając /
|
|
|
|
Mieć nadzieję?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nie, serdeńko, być nie może.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ja z rozpaczy oszaleję.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Patrz, ja płaczę… ani słowa! —
|
|
Cnota, synu, jest budowa,
|
|
Jest to ziarno, które sieje…
|
|
|
|
/ Wacław odchodzi. Po krótkim milczeniu. /
|
|
|
|
Jeszcze diable młoda głowa.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA TRZECIA
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Co skłoniło Podstolinę,
|
|
Wdówkę tantną, wdówkę gładką,
|
|
Za takową iść gadzinę,
|
|
To dotychczas jest zagadką;
|
|
Ale wątpić nie wypada,
|
|
Iż zamienić będzie rada.
|
|
|
|
/ prostując się /
|
|
|
|
Acz i starość bywa żwawa,
|
|
Wżdy wiek młody ma swe prawa.
|
|
Ale Cześnik, gdy postrzeże,
|
|
Iż na dudka wystrychnięty,
|
|
Może… może… strach mnie bierze,
|
|
Apopleksją będzie tknięty…
|
|
Niech się dzieje wola nieba,
|
|
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA CZWARTA
|
|
|
|
/ Rejent, Papkin /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ wsuwając się trwożliwie /
|
|
|
|
Wolnoż wstąpić?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Bardzo proszę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ z najniższym ukłonem i nieśmiało /
|
|
|
|
Pana w domu i Rejenta
|
|
Widzieć w godnej tej osobie
|
|
Chluba wielka, niepojęta
|
|
Spada na mnie w tejże dobie,
|
|
Jak niemylnie pewnie wnoszę?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ pokornie /
|
|
|
|
Tak jest — sługa uniżony.
|
|
Wolnoż mi się w odwet spytać,
|
|
Kogom zyskał honor witać?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Hm! pokorna coś szlachciurka,
|
|
Z każdym słowem daje nurka —
|
|
Niepotrzebne miałem względy.
|
|
|
|
/ śmielej /
|
|
|
|
Jestem Papkin.
|
|
|
|
/ Rejent wskazuje z ukłonem krzesło na środku stojące. Papkin przypatruje się z uwagą Rejentowi, który jak zawsze z założonymi na piersiach rękoma, nieporuszenie w miejscu stoi. Papkin mówi dalej na stronie. /
|
|
|
|
Jak uważam,
|
|
Skończę wszystko bez pomocy.
|
|
|
|
/ głośno, wyciągając się na krześle /
|
|
|
|
Jestem Papkin — lew północy,
|
|
Rotmistrz sławny i kawaler —
|
|
|
|
/ okazując gestem wstęgi orderowe /
|
|
|
|
Tak, siak, tedy i owędy.
|
|
Mądry w radzie, dzielny w boju,
|
|
Dusza wojny, wróg pokoju.
|
|
Znają Szwedy, muzułmany,
|
|
Sasy, Włochy i Hiszpany
|
|
Artemizy ostrze sławne
|
|
I nim władać ramię wprawne.
|
|
Jednym słowem, krótko mówiąc,
|
|
Kula ziemska zna Papkina —
|
|
Teraz, bratku, daj mi wina.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ po krótkim wahaniu, na stronie /
|
|
|
|
Nemo sapiens, nisi patiens.
|
|
|
|
/ Dostaje butelkę spod stolika kilimkiem nakrytego, patrzy w nią do światła, nalewa lampeczkę i podaje Papkinowi, który mówi, co następuje. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
O! Brat szlachcic tchórzem podszyt! —
|
|
Po zleceniu od Cześnika
|
|
Może sobie udrę łyka.
|
|
|
|
/ nakrywa głowę — pije /
|
|
|
|
Cienkusz!
|
|
|
|
/ pije /
|
|
|
|
deresz!
|
|
|
|
/ pije /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Nadto śmiało.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Istna lura, panie bracie,
|
|
Cóż, lepszego tu nie macie?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Wybacz, waszmość, lecz nie stało.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Otóż to jest szlachta nasza!
|
|
|
|
/ ze wzgardą /
|
|
|
|
Siedzi na wsi — sieje, wieje —
|
|
Zrzędzi, nudzi, gdera, łaje.
|
|
A dać wina — to nie staje.
|
|
|
|
/ idzie do stolika, nalewa sobie. Rejent nieporuszony prowadzi go oczyma /
|
|
|
|
Albo jeśli przyjdzie flasza,
|
|
Samą maścią już przestrasza;
|
|
Potem prosi: «Jeśli łaska» —
|
|
Nie proś, nie nudź, hreczkosieju,
|
|
A lepszego daj, u diaska!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ależ mości dobrodzieju…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ pijąc /
|
|
|
|
Mętne, kwaśne nad pojęcie —
|
|
Istna lura, mój Rejencie!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Cierpliwości wiele trzeba;
|
|
Niech się dzieje wola nieba.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Zwiedź piwnice wszystkie moje,
|
|
Gdzie z pół świata masz napoje,
|
|
Gdzie sto beczek stoi rzędem!
|
|
Jeśli znajdziesz co takiego,
|
|
Dam ci, bratku, konia z rzędem.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ z ukłonem /
|
|
|
|
Pozwól spytać, panie drogi,
|
|
Gdyż nie znana mi przyczyna,
|
|
Co w nikczemne moje progi
|
|
Marsowego wiedzie syna?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ rozpierając się na krześle przy stoliku /
|
|
|
|
Co? Chcesz wiedzieć?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Proszę o to.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Więc staję tu, wiedz, niecnoto,
|
|
Z strony jaśnie wielmożnego
|
|
Cześnika Raptusiewicza,
|
|
Co go ranka dzisiejszego
|
|
Twych służalców sprośna dzicza,
|
|
Godna jednak pryncypała,
|
|
W jego zamku napaść śmiała.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mówże, waszmość, trochę ciszéj,
|
|
Jego sługa dobrze słyszy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Mówię zawsze podług woli.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ależ bo mnie głowa boli.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ jeszcze głośniej /
|
|
|
|
Że tam komu w uszach strzyka
|
|
Albo że tam czyj łeb chory,
|
|
Przez to nigdy w pieśń słowika
|
|
Nie odmienią głos stentory.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ słodko /
|
|
|
|
Ależ bo ja mam i ludzi.
|
|
Każę oknem cię wyrzucić.
|
|
|
|
/ Papkin w miarę słów Rejenta wstaje z wolna, zdejmując kapelusz. /
|
|
|
|
A tam dobry kawał z góry.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
O, nie trzeba.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Jest tam który!
|
|
Hola!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Niech się pan nie trudzi.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Pan jak piórko stąd wyjedzie.
|
|
|
|
/ do służących /
|
|
|
|
Czekać w czterech tam za drzwiami!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ale na cóż to, sąsiedzie,
|
|
Tej parady między nami?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Teraz słucham waszmość pana.
|
|
|
|
/ sadzając go prawie gwałtem /
|
|
|
|
Bardzo proszę — bardzo proszę —
|
|
|
|
/ siada blisko i naprzeciwko /
|
|
|
|
Jakaż czynność jest mu dana?
|
|
|
|
/ nie spuszcza z oka Papkina /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jesteś trochę nadto żywy:
|
|
Nie wiedziałem, Bóg mi świadkiem,
|
|
Że tak bardzo masz słuch tkliwy —
|
|
Przestrzeż, proszę, gdy przypadkiem —
|
|
Jakieś słówko głośniej powiem.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Czy się prędko rzeczy dowiem?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ bardzo cicho /
|
|
|
|
Zaraz — Cześnik bardzo prosi…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Hę!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Czy głośniej?
|
|
|
|
/ na znak potakujący Rejenta mówi dalej /
|
|
|
|
Cześnik prosi…
|
|
To jest… raczej Cześnik wnosi,
|
|
Że, by skończyć w jednej chwili
|
|
Kontrowersją, co… zrobili…
|
|
|
|
/ nie mogąc uniknąć wzroku Rejenta, miesza się coraz więcej /
|
|
|
|
Dobrze mówię… co zrobili…
|
|
Kontrowersją… jak rzecz znana…
|
|
Że tak… to jest… że… sprzy… sprzyja…
|
|
|
|
/ odwracając się, na stronie /
|
|
|
|
A to jakiś wzrok szatana,
|
|
Cały język w trąbkę zwija.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ja nie jestem pojąć w stanie,
|
|
Waszmość prawisz zbyt zawiło.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ wstając /
|
|
|
|
Bo to… bo te… wybacz, panie,
|
|
Wino trochę mocne było.
|
|
A nie jestem zbyt wymowny…
|
|
|
|
/ ciszej /
|
|
|
|
Czy tych czterech jeszcze stoi?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Jednym słowem — mój szanowny,
|
|
Dobry sąsiad czego żąda?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Lecz się poseł trochę —
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ kończąc /
|
|
|
|
…Boi.
|
|
Bądź, serdeńko, bez obawy.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Więc Cześnika prośba niesie,
|
|
Abyś waszmość circa quartam
|
|
U trzech kopców w Czarnym Lesie
|
|
Stanął z szablą do rozprawy.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ ironicznie /
|
|
|
|
Stary Cześnik jeszcze żwawy!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ ośmielając się /
|
|
|
|
Ba! To wszyscy wiedzą przecie,
|
|
Że niemylne jego ciosy —
|
|
Wszakże w całym już powiecie
|
|
Pokarbował szlachcie nosy,
|
|
Tylko jeszcze…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ciszej, proszę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ oglądając się na drzwi /
|
|
|
|
Prawda, ciszej. — Cicho zatem
|
|
Jego grzeczną prośbę wnoszę
|
|
I dołączam moją własną
|
|
O odpowiedź krótką, jasną.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Tę listownie mu udzielę,
|
|
Ale jakże się to zgadza:
|
|
Wszak ci jutro ma wesele.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ śmielej /
|
|
|
|
Tamto temu nie przeszkadza:
|
|
Rano pierścień — w pół dnia szabla —
|
|
Wieczór kielich — w nocy…
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ słodko /
|
|
|
|
Cicho.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Prawda, cicho.
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Sprawa diabla,
|
|
Ani mrumru. — Czy mnie licho
|
|
Tu przyniosło w takie szpony!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ ironicznie /
|
|
|
|
Wielkiż afekt przyszłej żony?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Fiu! fiu! fiu! — Taż z miłości
|
|
Trzykroć na dzień wpada w mdłości —
|
|
Cześnik, także rozogniony,
|
|
Jak gromnica ku niej pała —
|
|
Będzie para doskonała.
|
|
A że wierna w każdej sprawie,
|
|
Ręce, nogi w zakład stawię.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIĄTA
|
|
|
|
/ Rejent, Papkin, Podstolina /
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Otóż jestem na wezwanie
|
|
W twoim domu, mój Rejencie,
|
|
Co dowodem niech się stanie,
|
|
Żem zmieniła przedsięwzięcie.
|
|
Nie straciłam na namyśle
|
|
Niepotrzebnym czasu wiele —
|
|
Bo ja rzadko kiedy myślę,
|
|
Alem za to chyża w dziele —
|
|
I nie mówiąc Cześnikowi:
|
|
Mój staruszku, bądźcie zdrowi,
|
|
Milsze od was są sąsiady —
|
|
Podpisuję twe układy
|
|
I w minucie tutaj staję. —
|
|
|
|
/ oddając papier złożony /
|
|
|
|
Waszmość panu jeden daję,
|
|
Drugi odpis u mnie będzie.
|
|
Gdy więc pewność w każdym względzie
|
|
I wzajemnie dane słowa,
|
|
Witam ciebie jak synowa.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Wielki splendor na mnie spływa,
|
|
Moja pani miłościwa,
|
|
I fortuna w złotej nawie
|
|
Żagiel dla mnie swój rozpięła,
|
|
Gdyś chętliwie i łaskawie
|
|
W twoje skarbne serce wzięła
|
|
Najkorniejsze prośby moje.
|
|
Tak jest, pani miłościwa,
|
|
Wielki splendor na mnie spływa;
|
|
A na szczepu mego trzaski
|
|
Jeszcze większy spłynąć może,
|
|
Bo chcesz z arcywielkiej łaski
|
|
Mego syna dzielić łoże.
|
|
Niechże mi tu wolno będzie
|
|
Na tej lichej, własnej grzędzie,
|
|
Polecając waszmość pani
|
|
Trwałej przychylności zdroje
|
|
I powolne służby moje,
|
|
Do maluczkich upaść nóżek,
|
|
Jako sługa i podnóżek.
|
|
|
|
/ całuje ją w rękę /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Co ja słyszę! Co, u kata!
|
|
Zdmuchnął żonę Cześnikowi
|
|
I z nią syna swego swata!
|
|
Wszak ci Cześnik, gdy się dowie,
|
|
Jak szczupaka go rozpłata.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Nie myśl jednak, mój Rejencie,
|
|
Że to z gustu do odmiany
|
|
Wzięłam inne przedsięwzięcie;
|
|
Syn twój, Wacław, był mi znany,
|
|
Bardzo znany — jednym słowem,
|
|
Na cóż mam się kryć w tej mierze:
|
|
Był kochany — kochał szczerze.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ klaskając w palce /
|
|
|
|
Tędy droga!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Cóż to znaczy?
|
|
Papkin tu?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Tak, Papkin czeka,
|
|
Aż go Anna zoczyć raczy.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ do Rejenta /
|
|
|
|
Waszmość cierpisz tego człeka?
|
|
|
|
/ do Papkina /
|
|
|
|
Precz mi z oczu!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ z pośpiechem /
|
|
|
|
Idę.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Czekaj,
|
|
Wasze!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Czekam.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Odpis przecie.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
On to zdradną swą wymową
|
|
Mnie, zbyt słabej, mnie, kobiecie,
|
|
Opłakane wyrwał słowo.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ja?
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
I gdyby nie ta zmiana,
|
|
Szłabym biedna w moc tyrana.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ do siebie /
|
|
|
|
Dzień feralny!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ do Podstoliny /
|
|
|
|
Wola nieba,
|
|
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
|
|
Ale teraz moje zdanie,
|
|
Że gdy Cześnik nie wie jeszcze
|
|
O nam chlubnie zaszłej zmianie,
|
|
Lubo w piśmie rzecz umieszczę,
|
|
Dobrze będzie, gdy z twej strony
|
|
Papkin weźmie zapewnienie
|
|
I powtórzy to, co w liście.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Chce mnie zgubić, oczywiście!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Daj mu, pani, twe zlecenie,
|
|
A ja skreślę słówek parę.
|
|
|
|
/ odchodzi /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SZÓSTA
|
|
|
|
/ Podstolina, Papkin /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ odprowadzając go oczyma /
|
|
|
|
Podstolino! mam dać wiarę?
|
|
Co to znaczy? gdzie sumienie?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ ukazując głowę w drzwiach /
|
|
|
|
Proszę ciszéj.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Prawda, ciszéj.
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
I przez mury czart ten słyszy.
|
|
|
|
/ cicho do Podstoliny /
|
|
|
|
Ach, co robisz, Podstolino?
|
|
Z twej przyczyny wszyscy zginą —
|
|
Czyliż Cześnik ci nie znany?
|
|
On nie zniesie tego sromu,
|
|
On pochodnią i żelazem
|
|
Śmierć wyrzuci w wasze ściany,
|
|
Gruz zostawi z tego domu.
|
|
Bój się Boga, chodźmy razem
|
|
|
|
/ oglądając się i odprowadzając coraz dalej na stronę /
|
|
|
|
Ach, ty nie wiesz, gdzieś przybyła…
|
|
W jakiej strasznej jesteś toni…
|
|
Cicho!… Gdyby nie w tej dłoni
|
|
Artemizy groźna siła,
|
|
Już by… sza!… Niech Bóg nas broni!…
|
|
Dalej we drzwi i na schody.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
/ wyrywając się /
|
|
|
|
Wolna droga.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Niekoniecznie,
|
|
Czterech stoi.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Lecz weź wprzody
|
|
Pożegnanie dla Cześnika:
|
|
Kłaniaj mu się bardzo grzecznie,
|
|
Powiedz oraz, jak mą duszę
|
|
Zbyt boleśnie żal przenika,
|
|
Że się tak z nim rozstać muszę —
|
|
Niech porywczo mnie nie gani…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Banialuki, moja pani,
|
|
Tych ode mnie nie usłyszy.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SIÓDMA
|
|
|
|
/ Podstolina, Papkin, Rejent /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Ciszéj z łaski.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Prawda, ciszéj.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Oto jest list do sąsiada…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ambasada diable śliska!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Żegnam.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ w ukłonach /
|
|
|
|
Papkin nóżki ściska.
|
|
Za przyjęcie dzięki składa.
|
|
|
|
/ Ukłony i ceremonie aż do końca sceny. /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nie ma za co.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
O, i owszem.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ odprowadzając go /
|
|
|
|
Sługa, sługa uniżony.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Proszę wrócić.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Nie wypada.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Suplikuję.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Tylko z góry.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nie pozwolę.
|
|
|
|
/ Drzwi otwierają się i widać czterech pachołków. /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Jest tam który!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
O, bez wszelkich ceremonii.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ do pachołków /
|
|
|
|
Panu temu wskazać drogę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ściskam nóżki — trafić mogę.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Wziąć pod ręce — nie bez laski —
|
|
Schody ciemne — macać trzeba —
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ściskam nóżki — zbytek łaski. —
|
|
|
|
/ z ukłonem, jednym susem za drzwiami się znajduje, drzwi się zamykają, słychać łoskot, jak gdyby kto zleciał ze schodów. /
|
|
|
|
/ Podstolina idzie ku Rejentowi. /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ wracając /
|
|
|
|
Niech się dzieje wola nieba,
|
|
Z nią się zawsze zgadzać trzeba!
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
AKT CZWARTY
|
|
|
|
/ Sala w domu Cześnika. Oprócz drzwi bocznych jedne większe w głębi, po prawej stronie od kaplicy, stoły po obu stronach, na stole po prawej stronie kałamarz i co trzeba do pisania, butelka i para kieliszków, w głębi przybijają girlandy. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIERWSZA
|
|
|
|
/ Cześnik, Dyndalski /
|
|
|
|
/ Przy podniesieniu kurtyny Dyndalski stoi przy siedzącym Cześniku, trzymając dwie karabele, trzecią Cześnik ogląda podczas pierwszych wierszy. W głębi Śmigalski i Perełka. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ trzymając karabelę /
|
|
|
|
No, Śmigalski! Czas przyspiesza,
|
|
Dalej, dalej na deresza:
|
|
Inwitacją nieś piorunem
|
|
I spełń gładko me rozkazy. —
|
|
Powtórz wszystkim po trzy razy,
|
|
Że na jutro, ja, pan młody,
|
|
Na weselne proszę gody.
|
|
Rozumiesz? No! Ruszaj z Bogiem. —
|
|
|
|
/ Śmigalski odchodzi. Po krótkim milczeniu. /
|
|
|
|
Hej, Perełka! waść mi jutro
|
|
Nie zaglądaj do blaszanki,
|
|
Bobym waści przypiekł grzanki,
|
|
Jutro sztukę pokaż światu:
|
|
Nie żałować, mocium panie,
|
|
Cynamonu i muszkatu,
|
|
I wszelkiego aromatu,
|
|
Aby było, jak należy.
|
|
Masz do ryby szafran świeży
|
|
I bakalii po dostatku —
|
|
Niechże będzie dobrze, bratku.
|
|
|
|
|
|
PEREŁKA
|
|
|
|
Jakaż cyfra, jaśnie panie,
|
|
Na pośrodku stołu stanie?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
M.H. — M.H. — Maciej, Hanna.
|
|
W górze serca, w dole Vivat,
|
|
A z konceptem wszystko wszędzie.
|
|
|
|
|
|
PEREŁKA
|
|
|
|
Jaśnie panie, dobrze będzie.
|
|
|
|
/ na znak odchodzi /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu, oglądając karabelę /
|
|
|
|
Długo Papkin coś nie wraca.
|
|
Rejent siedzi jak lis w jamie,
|
|
Skąd wykurzyć — ciężka praca;
|
|
Lecz wyciągnie moje ramię,
|
|
Jeśli jakie, mocium panie,
|
|
Korowody robić zechce.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ba! — bo kto bądź nieuroku
|
|
Z jaśnie panem w szranki stanie,
|
|
Tego wcześnie coś w nos łechce.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ oddając jedną, a biorąc drugą karabelę /
|
|
|
|
A łechtliwej diable skóry
|
|
Ci z palestry ichmościowie;
|
|
Nie dotrzyma żaden kroku,
|
|
Chociaż wyjdzie czasem który.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ba!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ dobywając szabli /
|
|
|
|
He, he, he, Pani Barska!
|
|
Pod Słonimem, Podhajcami,
|
|
Berdyczowem, Łomazami
|
|
Dobrze mi się wysłużyła.
|
|
Inna też to sprawa była!
|
|
Młódź, acz dzielna, w boju dziarska,
|
|
Prym dawała starszym w radzie,
|
|
Tak jak w poczet Bóg nas kładzie.
|
|
Ale teraz to się staje,
|
|
Że od kury mędrsze jaje.
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Tęga głownia, mocium panie —
|
|
Lecz demeszkę przecie wolę.
|
|
|
|
/ odmieniwszy szabli /
|
|
|
|
Ej, to śmiga! — jakby wrosła —
|
|
Niejednego ona posła
|
|
Wykrzesała z kandydata;
|
|
Niejednemu pro memoria
|
|
Gdzieś przy uchu napisała:
|
|
|
|
/ machając /
|
|
|
|
«Jak się wznosi, ledwie błyśnie —
|
|
Oddaj się Bogu, jak świśnie!»
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DRUGA
|
|
|
|
/ Cześnik, Papkin /
|
|
|
|
/ Dyndalski pomógłszy przypasać karabelę Cześnikowi, odchodzi w drzwi lewe. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jesteś przecie…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ kapelusz na bakier, ale włosy i suknie trochę w nieładzie /
|
|
|
|
Z suchym gardłem —
|
|
Pozwól kapkę. To mi sprawa!
|
|
|
|
/ nalewa sobie i pije /
|
|
|
|
Toż mu pieprzu w nos natarłem,
|
|
Aż mu urósł na trzy piędzie!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Toż to teraz pływać będzie!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Lecz ten Rejent sztuczka żwawa,
|
|
I szatańska przy tym postać;
|
|
Omal, omal żem nie musiał
|
|
Artemizy z pochew dostać.
|
|
Lecz się bałem, mówiąc szczerze,
|
|
Bo jak zwącha moje ramię,
|
|
Czart ją chyba zdzierży w mierze.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jak ten nequam ostro kłamie!
|
|
Lecz cóż Rejent? będęż wiedzieć? —
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Przyjął grzecznie — prosił siedzieć —
|
|
Dodał wina, zieleniaka —
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ jakby do siebie /
|
|
|
|
Otruł pewnie…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jak to? co to?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Nie, nie…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ale…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
I cóż dalej?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Otruł, mówisz?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Z tą niecnotą
|
|
Nie ma żartu, mocium panie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Mnie bez tego… coś tu pali.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jakże przyjął me wyzwanie?
|
|
Cóż?
|
|
|
|
/ Milczenie. /
|
|
|
|
A tam co? głuchoniemy?
|
|
|
|
/ Papkin osłupiały, nie patrząc się, oddaje list. /
|
|
|
|
Aha! z listu się dowiemy.
|
|
|
|
/ czyta /
|
|
|
|
Co, co, co, co!
|
|
|
|
/ prędko /
|
|
|
|
co, co, co, co!
|
|
|
|
/ postępując w największej złości ku Papkinowi, za każdym krokiem krzyczy „co!”, jakby nie mógł słów znaleźć /
|
|
|
|
/ Papkin cofa się aż za stolik, po lewej stronie stojący. /
|
|
|
|
Co, co, co, co!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
To, to, to, to!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Podstolina…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ płaczliwie sens kończąc /
|
|
|
|
Nam skrewiła.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Do Rejenta…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ jak wyżej /
|
|
|
|
…zabłądziła.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Do Rejenta… do Rejenta?
|
|
I chce… chce pójść…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ truchlejąc /
|
|
|
|
…za Wacława.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
I tyś milczał, ćmo przeklęta!…
|
|
Ale krótka będzie sprawa…
|
|
O płci zdradna! czci niewarta!
|
|
Obyś była jak ta karta
|
|
W moim ręku teraz cała.
|
|
|
|
/ mnąc list /
|
|
|
|
Tak, tu…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ wpadając w mowę, na stronie /
|
|
|
|
Z pyszna by się miała!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Utarłbym cię w proch z kretesem —
|
|
Ale czasu nie chcę tracić.
|
|
Do weselnej sarabandy
|
|
Muszę skrzypka im zapłacić —
|
|
Niech im zagra, a od ucha!
|
|
Aż się Rejent w kółko zwinie!
|
|
Pozna szlachcic po festynie,
|
|
Jak się panu w kaszę dmucha!
|
|
Hola, ciury! Hej, dworzanie!
|
|
Dalej za mną, mocium panie!
|
|
|
|
/ wychodzi środkowymi drzwiami /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA TRZECIA
|
|
|
|
/ Papkin, później Dyndalski. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ po długim milczeniu krzywi się, potem macając się po brzuchu /
|
|
|
|
Tu coś boli. — Oj! aj! piecze —
|
|
Ach, to wino! takie męty!
|
|
O zbrodniarzu! O przeklęty!
|
|
Taką piękną niszczysz różę!
|
|
|
|
/ Dyndalski wychodzi z drzwi lewych. /
|
|
|
|
Ach, Dyndalsiu, cny człowiecze!
|
|
Ach, powiedzcie, czy być może?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Co, czy może?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Że ta żmija,
|
|
Ten w Rejenta czart wcielony,
|
|
Dziś trucizną mnie zabija?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ej, gdzie znowu!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nie wierzycie?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Kto by się tam i łakomił
|
|
Na waszmości nędzne życie!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nic nie będzie zatem złego?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ej, nie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Cześnik mówił przecie…
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ha, to znowu co innego.
|
|
Jaśnie panu wszystko w świecie
|
|
Tak jest znane, jakby komu,
|
|
Mój paniczu, w własnym domu.
|
|
Otruł! — proszę! — co za psota!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Jakaż wasza teraz rada?
|
|
Robić, począć co wypada?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ha!
|
|
|
|
/ zażywa /
|
|
|
|
Po księdza posłać trzeba —
|
|
|
|
/ wychodząc w drzwi środkowe /
|
|
|
|
Proszę, proszę, to niecnota!
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA CZWARTA
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ rzucając się na krzesło /
|
|
|
|
Umrzeć, umrzeć! Wielkie nieba!
|
|
|
|
/ po krótkim milczeniu /
|
|
|
|
Lecz gdzież była moja głowa!
|
|
Jam go beształ, mieszał z błotem,
|
|
On traktament miał dać potem;
|
|
I ten pośpiech jego wielki,
|
|
Z jakim wziął się do butelki,
|
|
Z jakim nalał lampkę całą.
|
|
Jeszcze że mi było mało! —
|
|
Tak, połknąłem, mam truciznę,
|
|
Już się z tego nie wyśliznę,
|
|
Więc testament mój ułożę —
|
|
|
|
/ z płaczem nieprzesadzonym /
|
|
|
|
Potem kupię wieczne łoże,
|
|
Potem pogrzeb swój zapłacę —
|
|
Potem — Requiescat in pace.
|
|
|
|
/ Papkin, ocierając często z łez oczy, pisze czas jakiś. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA PIĄTA
|
|
|
|
/ Papkin, Cześnik, Dyndalski /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Hola, hola, nie tak zrobię —
|
|
Wszystko to są z mydła bańki —
|
|
Lepszą zemstę przysposobię,
|
|
Ale trzeba zażyć z mańki.
|
|
Bylem syna dostał w siatkę,
|
|
Mam dla niego dobrą klatkę;
|
|
A tatulem się nie straszę,
|
|
Potem o tem…
|
|
|
|
/ do Papkina /
|
|
|
|
Puszczaj wasze.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ nie oglądając się /
|
|
|
|
Ja testament teraz piszę.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Niechże o tym już nie słyszę,
|
|
Bo do czubków odwieźć każę.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ wstając /
|
|
|
|
Czy tak? —
|
|
|
|
/ do siebie /
|
|
|
|
Zaraz legat zmażę.
|
|
|
|
/ Papkin przenosi się do stolika, po lewej stronie będącego. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ do Dyndalskiego /
|
|
|
|
Siadaj waść tu — zmaczaj pióro,
|
|
Będziesz pisał po mym słowie.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Stawiam tytle niezbyt skoro.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Właśnie babskiej trzeba ręki.
|
|
Życie w zakład, gaszka złowię —
|
|
Dobrze będzie.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ usiadłszy bokiem do widzów naprzeciwko Cześnika i wkładając okulary /
|
|
|
|
Bogu dzięki!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Teraz trzeba pisać właśnie
|
|
Jakby Klara do Wacława.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
O! o!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
No, cóż: o, o — ?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ podnosząc się /
|
|
|
|
Jaśnie
|
|
Panie, wszak to despekt dla niej.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Co się waszeć o to pyta!
|
|
Maczaj pióro — pisz i kwita.
|
|
|
|
/ Dyndalski siada wyprostowany na brzeżku krzesła i macza pióro, Papkin w ciągu tej sceny pisze, czasem wstaje, przechodzi się w głębi, macza pióro u stolika, przy którym Cześnik siedzi, znowu siada, ciągle płacząc, wszakże bez przesady. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ po krótkim myśleniu /
|
|
|
|
Tylko że to, mocium panie,
|
|
Aby udać, trzeba sztuki.
|
|
Owe brednie, banialuki,
|
|
To miłosne świegotanie…
|
|
|
|
/ myśli /
|
|
|
|
Jak tu zacząć, mocium panie?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ podnosząc się /
|
|
|
|
Cnym afektem ulubiony…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
O… o… o… o!… Jak od żony —
|
|
A tu trzeba pół, ćwierć słowa,
|
|
Ni tak, ni siak — niby owa:
|
|
«I chciałabym, i boję się».
|
|
O! — już wiesz — no! — na tym sztuka…
|
|
Lecz nie waści w tym nauka.
|
|
Pisz waść:
|
|
|
|
/ nuci /
|
|
|
|
Zaraz.
|
|
|
|
/ nuci dyktując /
|
|
|
|
Bardzo proszę.
|
|
|
|
/ pokazując palcem na pismo /
|
|
|
|
Co to jest?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ podnosząc się, jak to za każdą razą, kiedy mówi do Cześnika /
|
|
|
|
«B».
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
To?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
«B» duże —
|
|
A capite, jaśnie panie.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ przez stół patrząc /
|
|
|
|
«B»? — to kreska — gdzież dwa brzuszki?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Jeden w spodzie, drugi w górze.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ dostając okularów /
|
|
|
|
Cóż u czarta.
|
|
|
|
/ bierze papier /
|
|
|
|
Tać jest — duże —
|
|
|
|
/ Tu Papkin nachyla się przez Cześnika, chcąc zmaczać pióro, ten go odtrąca mówiąc co niżej, potem prowadzi go oczyma aż na miejsce. /
|
|
|
|
Czy go!…
|
|
|
|
/ Papkin odtrącony odchodzi, przystępując z tyłu do stolika stąpa na nogę Dyndalskiemu. /
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ta, bo!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ przypatrując się pismu /
|
|
|
|
«B», «B» duże.
|
|
Kto pomyśli, może zgadnie.
|
|
No, no — pisz waść — a dokładnie.
|
|
|
|
/ dyktuje /
|
|
|
|
Bardzo proszę… mocium panie…
|
|
Mocium panie… me wezwanie…
|
|
Mocium panie, wziąć w sposobie,
|
|
Mocium panie… wziąć w sposobie,
|
|
Jako ufność ku osobie…
|
|
Mocium panie, waszmość pana;
|
|
Która, lubo mało znana…
|
|
Która, lubo mało znana…
|
|
|
|
/ pokazując palcem /
|
|
|
|
Cóż to jest?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ podnosząc się /
|
|
|
|
Żyd, jaśnie panie.
|
|
Lecz w literę go przerobię.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Jak mi jeszcze kropla skapie,
|
|
To cię trzepnę tak po łapie,
|
|
Aż proformę wspomnisz sobie. —
|
|
Czytaj waść.
|
|
|
|
/ Dyndalski obciera pot aż po karku. /
|
|
|
|
No! jak tam było?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ czyta /
|
|
|
|
Bardzo proszę, mocium panie,
|
|
Mocium panie, me wezwanie,
|
|
Mocium panie, wziąć w sposobie,
|
|
Mocium…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ wyrywa i drze papier /
|
|
|
|
Niech cię czarci chwycą
|
|
Z taką pustą mózgownicą!
|
|
«Mocium panie» — cymbał pisze!
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Jaśnie pana własne słowo.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Milcz, waść! — przepisz to de novo,
|
|
«Mocium panie» opuść wszędzie.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ chcąc zbierać kawałki /
|
|
|
|
Z tych kawałków trudno będzie.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Pisz de novo — pisz, powiadam —
|
|
Mózgu we łbie za trzy grosze!
|
|
Siadaj! — siadaj, mówię.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Siadam.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
I powtarzaj.
|
|
|
|
/ dyktuje /
|
|
|
|
Bardzo proszę,
|
|
Moć…
|
|
|
|
/ zatyka sobie usta /
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ powtarzając napisane /
|
|
|
|
Moć.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ zrywając się /
|
|
|
|
Co, moć? cóż moć znaczy?
|
|
Z tym hebesem nie pomoże;
|
|
Trzeba zrobić to inaczej. —
|
|
Nawet lepiej będzie może,
|
|
Gdy wyprawię doń pacholę
|
|
Z ustną prośbą. — Tak, tak wolę. —
|
|
Słuchaj. — Idź mi… Ależ, ale!
|
|
Rejentowicz od nikogo
|
|
Nie jest u mnie znany wcale.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ obojętnie /
|
|
|
|
Wszyscy go tu poznać mogą,
|
|
Wszak był rano.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Co? ów młody?
|
|
Komisarzem co się mienił?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Nie inaczej.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Na me szkody
|
|
W me komnaty ćwik się wkrada,
|
|
A ten milczy, nie powiada!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ obojętnie /
|
|
|
|
Abym milczał, dał to złoto.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ biorąc się za głowę /
|
|
|
|
O dla Boga! ty niecnoto!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Kto już na pół w grobie stoi,
|
|
Twego gniewu się nie boi.
|
|
|
|
/ rzucając sakiewkę na ziemię /
|
|
|
|
Cóż ten kruszec w takiej porze!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Milcz mi, wasze!
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Któż go ceni!
|
|
Na cóż mi się przydać może? —
|
|
|
|
/ Kiedy Dyndalski chce podnieść sakiewkę, Papkin go uprzedza, kończąc mowę. /
|
|
|
|
Chyba tylko do kieszeni.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Cicho, cicho, bez hałasu.
|
|
Teraz na to nie ma czasu —
|
|
Ale jakem szlachcic prawy,
|
|
Zdasz mi poczet z twojej sprawy.
|
|
|
|
/ do Dyndalskiego /
|
|
|
|
Wasze idź mi — wypraw Rózię,
|
|
Niech do Milczka wkraść się stara,
|
|
Niech młodemu Wacławowi,
|
|
Paniczowi — no wiesz? — powié,
|
|
Że go prosi panna Klara,
|
|
By nie mówiąc nic nikomu
|
|
Chciał na chwilę przyjść łaskawie —
|
|
Aby nie był wżdy w obawie,
|
|
Bo Cześnika nie ma w domu.
|
|
No, rozumiesz?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Dokumentnie.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Sam tymczasem zwiń się skrzętnie:
|
|
Kilku ludzi u wyłomu
|
|
Postaw w krzakach. — Jeno nogą
|
|
Gaszek będzie za granicą,
|
|
Łapes capes — niech go chwycą;
|
|
A pójść nie chce — związać mogą.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ależ despekt, jaśnie panie,
|
|
Tak postąpić jakby z ciurą.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Wasze byłeś, jesteś rurą. —
|
|
Jak rozkażę, tak się stanie.
|
|
|
|
/ chce odejść /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ zastępując drogę /
|
|
|
|
Cześniku.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Cóż?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ podając pióro /
|
|
|
|
Jako świadek.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Idź do kata!
|
|
|
|
/ odchodzi z Dyndalskim w drzwi środkowe /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ sam, powtarzając /
|
|
|
|
«Idź do kata!»
|
|
Wdzięczność ludzi, wielkość świata —
|
|
Każdy siebie ma na względzie
|
|
A drugiego za narzędzie.
|
|
Póki dobre — cacko, złoto;
|
|
Jak zepsute — ruszaj w błoto.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SZÓSTA
|
|
|
|
/ Papkin, Klara z drzwi prawych. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
O mych myśli ty bogini!
|
|
O ty jedna litościwa!
|
|
Pasmo życia jad przerywa,
|
|
Ale serce, jakby w skrzyni,
|
|
Miłość k'tobie zawsze kryje.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Cóż się stało?
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Już nie żyję. —
|
|
Byłbym przywiózł krokodyla,
|
|
Byłbym zyskał twoją rękę;
|
|
Lecz ostatnia przyszła chwila,
|
|
Dziś rycerską kończę mękę.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Stracił zmysły do ostatka.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Ten testament wręczę tobie:
|
|
Racz posłuchać, jakby matka,
|
|
I zapłakać na mym grobie.
|
|
|
|
/ czyta, łzy często ocierając /
|
|
|
|
|
|
Ja, Józef Papkin, syn mego ojca Jana Papkina…
|
|
|
|
/ czule /
|
|
|
|
Jana, Jana — Jan mu było
|
|
|
|
/ czyta /
|
|
|
|
|
|
Będąc zupełnie zdrów na ciele i umyśle, ale nie mogąc wiedzieć, kiedy umrę…
|
|
|
|
Oczywiście.
|
|
|
|
|
|
bo jestem otruty przez rejenta Milczka w lampce wina…
|
|
|
|
W lampce wina
|
|
|
|
|
|
robię ten testament, czyli ostatnie rozporządzenie mojego ruchomego i nieruchomego majątku. Nieruchomym rozporządzać nie mogę, bo żadnego nie mam…
|
|
|
|
Nie mogę…
|
|
|
|
|
|
Ruchomości zaś rozdaję. — Tej, którąm zawsze kochał, czcił, szanował i ubóstwiał, Jaśnie Wielmożnej Klarze Raptusiewiczównie, starościance zakroczymskiej, daruję angielską gitarę i rzadką kolekcyję motyli, będącą teraz w zastawie. — Artemizę…
|
|
|
|
Cześnikowi dać ją chciałem,
|
|
Ale teraz przemazałem.
|
|
|
|
|
|
Artemizę dostanie najdzielniejszy rycerz w Europie, pod warunkiem, aby pomnik postawił na mym grobie. — Z resztą ruchomości chcę być pochowany ociera łzy. — JW. Cześnika zaś i JW. Starościankę, jako egzekutorów testamentu, suplikuję, aby moje wszystkie długi, jakie się tylko pokażą, nie płacili, gdyż chcę przez to braciom moim różnego stanu i wyznania zostawić po sobie pamiątkę.
|
|
|
|
Józef Papkin
|
|
|
|
Józef Papkin incognito —
|
|
Na tytuły miejsca nie ma —
|
|
Weź więc — i co tu wyryto,
|
|
Niech twa pamięć wiecznie trzyma.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA SIÓDMA
|
|
|
|
/ Papkin, Klara, Wacław z drzwi lewych. /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Klaro, Klaro, co się dzieje!
|
|
Los nas ściga nazbyt srogo —
|
|
Wszystkie drogie nam nadzieje
|
|
W jednej chwili przepaść mogą.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Mów ostrożnie.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ spojrzawszy na Papkina /
|
|
|
|
Zapłacony. —
|
|
Podstolina w naszym domu —
|
|
Bo plan ojca niewzruszony
|
|
Ją zaślubić mnie przymusza.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Przebóg!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
A ta podła dusza,
|
|
Bez litości i bez sromu,
|
|
Nie zważając me wyznania,
|
|
Jego woli ucho skłania.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Ach, Wacławie, nie mam władzy
|
|
Mówić, radzić w tej potrzebie,
|
|
Bo truchleję tu o ciebie. —
|
|
Ach, ty nie znasz mego stryja!
|
|
W porywczości nie ma granic.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Nie lękaj się nadaremnie:
|
|
Komisarza wszak zna we mnie.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ obojętnie /
|
|
|
|
O, komisarz teraz za nic.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Więc zdradziłeś?…
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Powiedziałem.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
A, niegodny!…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ wstrzymując go /
|
|
|
|
O, mój drogi,
|
|
Nie powiększaj mojej trwogi.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Niech przynajmniej go ukarzę.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Śmierć zadajesz twojej Klarze.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
Kto już w grobie jedną nogą,
|
|
Na tym groźby nic nie mogą.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Co on mówi?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Próżna zwada —
|
|
Uchodź, uchodź, nie trać chwili.
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
O, i moja taka rada,
|
|
Bo się właśnie Cześnik sili
|
|
Zwabić cię tu w swoje szpony —
|
|
Poczt hajduków rozstawiony
|
|
Chwyci, zwiąże cię w potrzebie.
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Jeszczeż mało to dla ciebie!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Lecz jak będzie?…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ w trwodze /
|
|
|
|
Dziś napiszę.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Dziś wieczorem…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Hałas słyszę…
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
To, com mówił…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ prosząc /
|
|
|
|
Potem, potem.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ idąc ku drzwiom lewym /
|
|
|
|
Idę teraz, lecz z powrotem…
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA ÓSMA
|
|
|
|
/ Klara, Papkin, Wacław, Cześnik, Dyndalski, hajduki z różnych stron. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ zastępując w drzwiach lewych /
|
|
|
|
Hola, hola, mocium panie! —
|
|
Objechałem jak bartnika.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
I cóż złego mi się stanie?
|
|
Widzę dużo przeciwnika,
|
|
Lecz nie myślcie, że się boję. —
|
|
|
|
/ do Cześnika /
|
|
|
|
Jeśliś zbójca — masz mię, stoję.
|
|
Ale jeśliś człowiek prawy,
|
|
Jaką taką daj szablinę —
|
|
W Bogu wiara, że nie zginę.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Lubię, chłopcze, żeś mi żwawy —
|
|
Lecz nie o tym teraz mowa,
|
|
Daj więc baczność na me słowa:
|
|
Rejent wykradł narzeczonę
|
|
I chce tobie dać za żonę;
|
|
Miałby tryumf w tym sposobie,
|
|
Lecz ja umiem radzić sobie —
|
|
Lub do turmy pójdziesz na dno,
|
|
Gdzie, że siedzisz, ciężko zgadną,
|
|
Albo — rękę oddasz Klarze. —
|
|
A jeżeli Starościanka
|
|
Pójść nie zechce do ołtarza,
|
|
Jest tu druga jej bratanka,
|
|
Tej za ciebie pójść rozkażę. —
|
|
Tobie żonka jakby nimfa,
|
|
Podstolinie grochowianka,
|
|
Rejentowi tęga fimfa,
|
|
A mnie zemsta doskonała —
|
|
Tak się skończy sprawa cała.
|
|
|
|
/ Milczenie. /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ale…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Tutaj nie ma ale.
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Zaraz…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Zaraz albo wcale!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ do Klary /
|
|
|
|
Mamyż wierzyć?
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Ha, to wierzmy. —
|
|
|
|
/ do Cześnika /
|
|
|
|
Ślub brać dziś?
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Dziś.
|
|
|
|
/ Klara obraca się ku Wacławowi jakby o odpowiedź. /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ha, więc bierzmy.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Zatem rękę daj dziewicy —
|
|
Nie od tego, widzę, ona.
|
|
Pleban czeka już w kaplicy
|
|
Dalej żwawo.
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Rejent skona.
|
|
|
|
/ Odchodzą do kaplicy. /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ testament w ręku /
|
|
|
|
O fortuno tygrysico!
|
|
I trucizna, i wesele —
|
|
To za wiele! to za wiele!
|
|
|
|
/ Odchodzą do kaplicy. /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DZIEWIĄTA
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
/ zbierając kawałki swojego pisma /
|
|
|
|
Jak co sobie ubrda w głowie,
|
|
To i klinem nie wybije.
|
|
Żebym pisał, co się zowie,
|
|
Jak już długo z Bogiem żyję,
|
|
Tegom jeszcze nie powiedział;
|
|
Grzechem prezumpcyja taka —
|
|
Ale jednak rad bym wiedział,
|
|
Czemum dzisiaj zszedł na żaka?
|
|
Co on sobie — tylko proszę —
|
|
Mógł do tego «B» upatrzyć?
|
|
Co nie staje tej literze?
|
|
Czy brak w kształcie, czy brak w mierze?
|
|
Ot, krzyż Pański, a ja znoszę.
|
|
|
|
/ siada i składa kawałki /
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DZIESIĄTA
|
|
|
|
/ Dyndalski, Rejent /
|
|
|
|
/ Rejent wchodzi, oglądając się na wszystkie strony. /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ kładąc rękę na ramieniu Dyndalskiego, który go nie widział /
|
|
|
|
Dobry wieczór, panie bracie.
|
|
Cóż to, dżumę w zamku macie?
|
|
Żywej duszy. — Nie ma komu
|
|
Odpowiedzieć, pan czy w domu.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Jest, do usług.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Rzecz ciekawa.
|
|
Cześnik wyzwał mnie na rękę:
|
|
Acz nie moja to zabawa,
|
|
Rzekłem jednak: wola nieba,
|
|
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
|
|
I wyszedłem, i czekałem,
|
|
Tak, czekałem nadaremnie.
|
|
Może wróżył zbyt zuchwale,
|
|
Że mu Rejent nie dotrzyma?
|
|
Ale Rejent był na dziale,
|
|
Zucha tylko jeszcze nié ma.
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Ej, łaskawy mój Rejencie,
|
|
Nie wyzywaj go na cięcie,
|
|
Bo jak machnie po pętlicach,
|
|
Zdywiduje jak Bóg Bogiem.
|
|
|
|
|
|
GŁOSY W KAPLICY
|
|
|
|
Wiwat! wiwat! Państwo młodzi!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Któż wesele tu obchodzi?
|
|
|
|
|
|
DYNDALSKI
|
|
|
|
Rejentowicz.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ jak oparzony /
|
|
|
|
Być nie może!
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ za sceną /
|
|
|
|
Hej, Dyndalski! tam do czarta!
|
|
Okulbaczyć mi dzianeta!
|
|
|
|
/ wychodząc /
|
|
|
|
Już kaducznie przeszła czwarta.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA JEDENASTA
|
|
|
|
/ Rejent, Cześnik /
|
|
|
|
/ Cześnik przyszedłszy na przód sceny spostrzega Rejenta, staje jak wryty. Rejent kłania się nisko. Czas milczenia, oko w oko patrzą. Cześnik chwyta za szablę, to samo i Rejent. Czas jakiś zastanowienia. Cześnik zdaje się walczyć z sobą. Dyndalski wybiega do kaplicy. /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Nie wódź mnie na pokuszenie,
|
|
Ojców moich wielki Boże!
|
|
Wszak gdy wstąpił w progi moje,
|
|
Włos mu z głowy spaść nie może.
|
|
|
|
/ Odpasuje i rzuca karabelę na stół. Rejent zawiesza czapkę na rękojeści swojej szabli. /
|
|
|
|
Czego żądasz?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Mego syna.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Ha! ha! rozkosz mi jedyna!
|
|
Będziesz zadość miał z tej strony —
|
|
Ale z żoną czy bez żony?
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ wstrzymując się /
|
|
|
|
To… za wiele…
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Co za wiele? —
|
|
Tyś mi ukradł moją wdowę,
|
|
By ją zmienić na synowę —
|
|
Jam zatrzymał twego syna,
|
|
By mu sprawić tu wesele —
|
|
Masz więc byka za indyka.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA DWUNASTA
|
|
|
|
/ Ciż sami, Klara, Wacław, Papkin, Dyndalski, dworzanie, kobiety, wszyscy z bukietami wychodzą z kaplicy. /
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
Ach, mój ojcze!
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Ach, mój stryju,
|
|
Niech się skończy ta zawiłość!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ klękając /
|
|
|
|
Przebacz, ojcze, i wzajemną
|
|
Pobłogosław naszą miłość!
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Wstań, serdeńko, i chodź ze mną.
|
|
|
|
|
|
|
|
SCENA TRZYNASTA
|
|
|
|
/ Ciż sami, Podstolina /
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Mamże wierzyć, co się dzieje,
|
|
Wacław z Klarą —
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Oszaleję!
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Tak jest, wierzę, już się stało! —
|
|
Więc wam powiem — i niemało.
|
|
Chciałam za mąż pójść czym prędzéj,
|
|
By nie zostać całkiem w nędzy —
|
|
Ów majątek zapisany
|
|
Na czas tylko był mi dany,
|
|
A w istotnym wiecznym darze
|
|
Dziś przypada szczęsnej Klarze.
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Dwa majątki — kąsek gładki —
|
|
Coś stryjowi żal tej gratki.
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
/ na stronie /
|
|
|
|
Zamienił stryjek
|
|
Na siekierkę kijek.
|
|
|
|
|
|
PODSTOLINA
|
|
|
|
Ale przez to dziś nie tracę:
|
|
U Rejenta sto tysięcy…
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
Nie — ja z mego to zapłacę.
|
|
|
|
/ Podstolina przechodzi na prawą stronę. /
|
|
|
|
|
|
KLARA
|
|
|
|
/ do Rejenta /
|
|
|
|
Nie opieraj się już więcéj,
|
|
Swego gniewu zwalcz ostatki,
|
|
Pobłogosław twoje dziatki.
|
|
|
|
/ klęka z Wacławem, któremu podaje prawą rękę /
|
|
|
|
|
|
REJENT
|
|
|
|
Niech się dzieje wola nieba,
|
|
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
|
|
|
|
/ daje krzyżyk i podnosi klęczących /
|
|
|
|
|
|
PAPKIN
|
|
|
|
/ do Wacława /
|
|
|
|
Mogęż przestać na twym słowie?
|
|
Ręczysz pewnie za me zdrowie?
|
|
|
|
/ na znak potakujący — do Cześnika /
|
|
|
|
Teraz wzywam waszmość pana!
|
|
Każ nam przynieść roztruchana,
|
|
Niech nam zagrzmią i fanfary,
|
|
Wypijemy pierwszej pary!
|
|
|
|
/ przechodzi na lewą stronę i drze testament /
|
|
|
|
|
|
CZEŚNIK
|
|
|
|
Niechże będzie dziś wesele,
|
|
Równie w sercach, jak i w dziele —
|
|
|
|
/ podając rękę Rejentowi /
|
|
|
|
Mocium panie, z nami zgoda.
|
|
|
|
/ Rejent przyjmuje rękę z niskim ukłonem. /
|
|
|
|
|
|
WSZYSCY
|
|
|
|
Zgoda! zgoda!
|
|
|
|
|
|
WACŁAW
|
|
|
|
/ wstąpiwszy na środek tak, że Klara po jego prawej, podaje rękę Cześnikowi, on zaś ojcu po lewej, i posuwając się na przód sceny /
|
|
|
|
Tak jest, zgoda,
|
|
A Bóg wtedy rękę poda.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-----
|
|
Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, dostępna jest na stronie wolnelektury.pl.
|
|
Wersja lektury w opracowaniu merytorycznym i krytycznym (przypisy i motywy) dostępna jest na stronie http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zemsta.
|
|
|
|
Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.
|
|
|
|
Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
|
|
Ten utwór jest w domenie publicznej.
|
|
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3: https://artlibre.org/licence/lal/pl/
|
|
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych.
|
|
Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur: https://wolnelektury.pl/info/zasady-wykorzystania/
|
|
Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.
|
|
|
|
Tekst opracowany na podstawie: Aleksander Fredro, Zemsta, wyd. 6, Wydawnictwo Łódź, Łódź 1975
|
|
|
|
Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska
|
|
|
|
Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.
|
|
|
|
Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dariusz Gałecki, Janusz Maciejewski, Aleksandra Sekuła.
|
|
|
|
ISBN-978-83-288-2235-1
|